بقعه شیخ جبرییل؛ نقوش ماندگار صفوی در معرض فراموشی

بقعه شیخ جبرییل؛ نقوش ماندگار صفوی در معرض فراموشی
مجموعه تاریخی بقعه شیخ جبرییل مدفن پدر شیخ صفی‌الدین و جد شاهان سلسله صفوی در اردبیل با نقش و نگارهای خاص و زیبای خود فراموش و معماری تاریخی آن دچار آسیب‌های جدی شده است.
يکشنبه ۲۰ خرداد ۱۳۹۷
ساعت ۱۳:۰۱
کد مطلب: ۱۱۲۴۰
Share
اسکان نيوز: بقعه شیخ جبرییل که در خود نشانی از معماری پر فروغ دوران صفوی و قاجاریه را دارد در طول سالیان گذشته نتوانسته درصدی از عظمت بقعه جهانی شیخ صفی الدین اردبیلی را داشته باشد و برنامه‌ریزی‌ها برای تبدیل آن به یکی از قطب‌های سیاحتی و مورد توجه گردشگران تا کنون به نتیجه قابل قبولی نرسیده است.

توجه نکردن به این بقعه تاریخی در سالیان گذشته باعث شده تا ساختمان و تزیینات تاریخی آن دچار آسیب‌های جدی شود و هم اکنون ضروری است تا اقدام های اساسی در بازسازی و مرمت آن صورت گیرد.

بر اساس ذکر منابع تاریخی، زمانی که بقعه معروف 'الله الله' بر روی مقبره شیخ صفی‌الدین اردبیلی احداث می‌شد؛ مقبره مشابهی برای پدر شیخ صفی‌الدین در سه کیلومتری اردبیل درروستایی به نام کلخوران که هم اکنون به یکی از محله‌های این شهر تبدیل گشته، احداث شده است.

مرحوم بابا صفری در کتاب ' اردبیل در گذرگاه تاریخ' نوشته است:'کلخوران از زمان حیات شیخ صفی‌الدین به او و فرزندانش وقف شده و واقفان نیز از نوادگان چنگیز و فرزندان هلاکوخان مغول بوده‌اند که زمانی بر سرزمین ایران حکومت می‌کردند'.

مقبره شیخ جبرییل در اوایل قرن دهم هجری قمری بنا شده است، این بنا در محوطه مشجری به ابعاد 150 در 200 متر قرار دارد که مقبره سید امین‌ الدین جبراییل به صورت یک هشت ضلعی در وسط باغ قرار گرفته‌ است.

بنا این مقبره از قسمت‌‌های حیاط بقعه، ایوان جلو بنا، رواق، حجرات و غرفه‌‌ها تشکیل شده است.

حیاط مقبره چهار ضلعی، به شکل مستطیل که دارای دو در (ورودی و خروجی) بوده و در وسط آن بقعه شیخ قرار دارد که دارای خیابان‌‌هایی سنگفرش شده و موازی دیوارها بوده که برای عبور و مرور کشیده شده و دارای باغچه‌‌های متعددی است.

در گذشته درهای حیاط دارای سردرهای کاشی کاری شده بود، ولی بر اثر مرور زمان از بین رفته و هم اکنون قسمتی جزیی از کاشی‌کاری‌های نفیس این سردرها که به‌ صورت طاق‌‌ها و مقرنس‌‌های گچی دیده می‌شود، باقی مانده‌‌اند.

در انتها محوطه باغ شیخ، یعنی در محل درب خروجی، حجره‌ها و ساختمانی آجری طاق‌بندی شده وجود دارند، هر یک از این ساختمان‌‌ها دو طبقه بوده و دارای اتاق‌های کوچک با پله‌های مار پیچی است که اصول ساختمانی قدیم در آن رعایت شده است.

بر اساس ذکر برخی منابع تاریخی، علاوه بر قبر سه تن از اجداد شیخ صفی از جمله شیخ جبرییل پدر شیخ صفی، شیخ قطب‌الدین جد او و صلاح‌الدین جد شیخ جبرییل در این بقعه، 2 تن از برادران تنی امام رضا(ع)‌ به نام‌های سیدحمزه و صدرالدین نیز در این مکان دفن شده‌اند که قبر آن‌ا نیز وضعیت مطلوبی ندارد.

در گفت‌وگو با تعدادی از اهالی محله کلخوران، آن‌ها گفتند: با آن‌که این مقبره دارای اهمیت خاص تاریخی بوده و می‌تواتند به‌عنوان مکمل گردشگری شهر اردبیل بویژه بقعه شیخ‌صفی‌الدین اردبیلی مطرح باشد اما در سالیان گذشته شیخ کلخوران به فراموشی سپرده شده و کمترین توجه به آن صورت گرفته است.

به گفته آن‌ها، در سال‌های اخیر اقدام خاصی در مرمت و بازسازی این مقبره صورت نگرفته و بازدید کنندگان آن نیز به اهالی همین محله که برای برای زیارت قبوربه آن مراجعه می‌کنند، محدود است.

کارشناسان میراث فرهنگی می‌گویند که بقعه شیخ جبرییل با توجه به این‌که جد سلاطین صفوی در آن آرمیده‌اند می‌تواند به یکی از مناطق پربازدید گردشگران فرهنگی تبدیل شود.

آن‌ها می‌گویند، بی‌شک بخش بزرگی از افرادی که برای بازدید بقعه شیخ‌صفی‌الدین اردبیلی به اردبیل سفر می‌کنند در صورت راهنمایی و ایجاد تسهیلات مناسب خواهان بازدید از بقعه شیخ جبرییل هم خواهند بود اما متاسفانه این اقدام تاکنون صورت نگرفته است.

وضعیت نامناسب این بقعه در سال‌های اخیر به حدی نامناسب بوده است که سبب نارضایی نماینده ولی فقیه در استان و امام جمعه اردبیل نیز شده و وی از وضعیت موجود لب به انتقاد گشود.

آیت‌الله سیدحسن عاملی، نماینده به تازگی با تاکید بر ساماندهی محوطه بقعه شیخ جبرئیل، گفت: این مجموعه یکی از آثار غنی و بخشی از هویت فرهنگی این شهر است و بازسازی و مرمت آن باید در اولویت قرار گیرد.

آیت‌الله عاملی بیان کرد: با وجود این‌که در گذشته این مجموعه از وضعیت مطلوبی برخوردار بوده اما بعدها محوطه این اثر تاریخی دچار مشکلاتی شده و نیازمند ساماندهی است.

او به اهمیت و نقش آثار تاریخی برای جذب گردشگران اشاره و ابراز امیدواری کرد این مجموعه تاریخی در آینده نزدیک به یکی از مقاصد گردشگری تبدیل شود.

مرمت بقعه شیخ جبرییل نیازمند اعتبار است

معاون اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل در این زمینه گفت: مشکل اصلی در اجرای مرمت بنای شیخ جبرییل کمبود اعتبار است.

منصور عالیقدر افزود: اعتبارمورد نیاز سالانه برای مرمت و نگهداری این بنا 20 میلیارد ریال برآورد شده اما سال گذشته و امسال تخصیص مطلوبی برای این مهم صورت نگرفته است.

وی اضافه کرد: سال 85 طرح جامع مرمت و احیا این بنا در فضایی شامل 2 هکتار تهیه شده و تلاش بر این است تا بقعه تاریخی شیخ جبرییل کلخوران اردبیل به عنوان پایگاه ملی به ثبت ‌رسد که این اقدام در راستای ساماندهی هرچه بهتر این مجموعه تاریخی است.

عالیقدر بیان کرد: این طرح بیشتر شامل بقعه اصلی، سر درب شمالی و جنوبی، مقابر اطراف و قبرستان تاریخی است که در سال های اخیر نیز بخش هایی از آن عملیاتی شده است.

به گفته عالیقدر، طراحی فضای باغ نیز از سال های قبل با اعتبارات استانی آغاز شده و امسال در قسمت ضلع غربی اجرا می‌شود.

وی میزان هزینه کرد برای مرمت و بهسازی این مجموعه را ناچیز عنوان کرد و گفت: در این مجموعه مشکل اصلی مرمت کمبود اعتبارات است.

سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل هم از به تازگی از اجرا طرح ساماندهی مجموعه شیخ جبرییل توسط این اداره کل در سال جاری خبر داد.

نادر فلاحی در جریان بازدید استاندار اردبیل از این مجموعه گفت: پیش از این موضوع واگذاری ساماندهی محوطه این اثر تاریخی به شهرداری اردبیل مطرح بود.

وی اظهار کرد: پس از بررسی و همفکری با مسئولان استان و تجمیع نظرات، اجرای طرح ساماندهی از جمله مرمت اثر تاریخی، نگهداری و احیا و همچنین ساماندهی محوطه با توجه به تخصصی بودن طرح و نیز ضرورت کیفیت خدمات همچنان توسط میراث فرهنگی استان عملیاتی خواهد شد.

فلاحی افزود: در طرح ساماندهی علاوه بر مرمت بنا، نورپردازی محوطه، احداث سرویس بهداشتی و طراحی و اجرا فضا سبز در شان این اثر تاریخی در دستور کار قرار گرفته است.

وی تصریح کرد: کارشناسان و معماران بومی استان توانمندی قابل قبولی برای اجرا طرح ساماندهی دارند و تمام توان اداره کل نیز به این منظور به کار گرفته خواهد شد.

فلاحی اظهار کرد: برای اجرا طرح ساماندهی چهار میلیارد ریال از محل اعتبارات استانی درخواست شده است.

وی ابراز امیدواری کرد که با تخصیص به موقع این اعتبارات طرح ساماندهی در کمترین زمان ممکن آغاز شده و در این مجموعه تاریخی شاهد تحول قابل توجه باشیم.

سرپرست اداره کل میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری استان اردبیل همچنین از نصب تابلوی جدید معرفی این اثر تاریخی خبر داد و تاکید کرد: این اداره عزم راسخی برای ساماندهی و معرفی ملی و جهانی این اثر تاریخی دارد.

وی تشریح کرد: این اثر تاریخی می‌تواند به عنوان پایگاه ملی پژوهشی به ثبت برسد که و این مهم از سوی این نهاد اجرایی دنبال می‌شود.

کارشناسان اقدامات اساسی درمرمت بنا شیخ جبرییل، معرفی این بنا تاریخی به گردشگران، ایجاد تورهای گردشگری، مکمل‌سازی بقعه شیخ جبرییل به بقعه شیخ صفی‌الدین را از جمله اقدامات ضروری برای احیای این اثر تاریخی و هدایت گردشگران به بازدید از آن ذکر می‌کنند.
مرجع: ایرنا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.