مرگ خاموش قنات‌ها

مرگ خاموش قنات‌ها
قنات‌ها یا تونل‌های آبی زیرزمینی خراسان جنوبی روزبه‌روز در حال خشک شدن است اما با احیا آن می‌توان بر معضل کم‌آبی و مقابله با خشکسالی غلبه کرد.
دوشنبه ۲۸ خرداد ۱۳۹۷
ساعت ۱۴:۳۵
کد مطلب: ۱۱۴۶۳
Share
اسکان نيوز: ایران در منطقه خشک و نیمه خشک جهان واقع شده و ایجاد قنوات یکی از ابتکارهای ایرانیان برای مبارزه با کمبود آب در روستاها بود که کاربردهای گوناگونی از جمله مسائل مربوط به حیات و بقا انسان از جمله تامین آب شرب انسان و دام، مصارف کشت‌وکار و سایر موارد داشته است.

حفر قنوات شامل احداث چشمه‌های زیرزمینی و ایجاد مسیرهای مناسب زیرزمینی به عنوان یکی از مهمترین میراث‌های فرهنگی بازمانده از گذشتگان، از شاهکارهای ایرانیان بود که حدود سه هزار سال قبل به ما ارث رسیده و به گفته کارشناسان طول قنات‌های ایران از طول خط کمربندی دور زمین بزرگتر است.

به طور عموم ایران سرزمینی خشک و کم آب است که درک این مساله سبب شده مردم این سرزمین از قدیم‌الایام به اهمیت آب و تاثیر آن در روند اجتماعی خود توجهی ویژه معطوف کرده و آب را مقدس بشمارند.

هنگامی که به دشت‌های خشکیده و تفتیده خراسان جنوبی می‌نگریم در دل زمین قنات‌هایی را می‌بینیم که زمانی شریان‌های زندگی در دل کویر و بیابان محسوب می‌شدند.

حفره‌هایی که با عبور از زیرزمین به انسان‌های دل کویر حیات بخشیده‌اند اما اکنون حیات‌شان به خطر افتاده است، همان قنات‌هایی که در هیاهوی گرمای کویر سال‌های سال بی‌منت آب پاکیزه و زلال به مردم هدیه می‌دادند اکنون خشکیده شده‌اند.

این در حالی است که هنوز برخی قنوات به عنوان شاهرگ حیاتی برخی مناطق محسوب شده و حیات بسیاری از روستاها و آبادی‌ها به آن‌ها وابسته است.

از جمله آن می‌توان به قنوات بلده فردوس اشاره کرد که ثبت جهانی شده است، کاریزی با 14 رشته قنات و چهار چشمه که آب‌های سطحی را از دره‌ها جمع‌آوری کرده و در یک شبکه پیچیده به هم وصل می‌شود و یک شاه جوی پدید می‌آورد.

خراسان جنوبی با دارا بودن 6 هزار و 525 رشته قنات بعد از خراسان رضوی دارای بیشترین رشته قنات در سطح کشور و شهرستان بیرجند با یکهزار و 770 رشته قنات، بیشترین قنوات این استان را به خود اختصاص داده است.

مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی، گفت: در حال حاضر بسیاری از قنوات استان در روستاها، آبادی‌ها و شهرها خشک شده و برای نگهداشت جمعیت در این مناطق باید به سمت احیا قنوات رجوع کرد.

محمدحسن غلامی افزود: تاریخ سه هزار ساله این منابع آبی که همواره نقش بنیادین در توسعه کشاورزی و فعالیت‌های مربوط به آن داشته است اکنون با کمبود بارندگی و حفر چاه‌های عمیق به یغما برده شده اما برای احیا قنوات باید فکر اساسی شود.

وی بیان کرد: اکثر قنات‌های استان نیاز به بازسازی و احیا دارند اما محدود بودن منابع دست ما را از پشت بسته است.

وی اظهار کرد: با اعتبارات محدودی که سال گذشته برای احیا قنوات به استان اختصاص یافت بدون شک تا 50 سال آینده هم نخواهیم توانست قنوات را احیا و بازسازی کنیم.

مدیر آب و خاک و امور فنی و مهندسی سازمان جهاد کشاورزی خراسان جنوبی یادآور شد: سال گذشته 72 رشته قنات در استان احیا و بازسازی شد و امید است روند اختصاص اعتبار به این موضوع حیاتی افزایش یابد.

غلامی افزود: در مجموع 51 رشته قنات در سطح حریم شهرها واقع شده که در شهر بیرجند 14 رشته قنات از زیر منازل مسکونی مردم عبور می کند، این قنوات بسیار مخاطره آمیز بوده و باید تمهیدات ویژه‌ای برای آن اندیشیده شود.

نماینده مردم نهبندان و سربیشه در مجلس شورا اسلامی نیز گفت: قنات‌های استان از جمله در شهرستان نهبندان روز به روز در حال خشک شدن است و وضعیت را بحرانی کرده است.

نظر افضلی بیان کرد: بایستی با تخصیص اعتبار مناسب به طرح‌هایی مانند آبخوان داری، احیا و مرمت قنوات و اجرا طرح‌ها، جان قنوات را نجات و به آن زندگی دوباره بخشید.

وی چندی پیش هم احیا قنوات را قصه پرغصه همه جانبه خراسان جنوبی دانست و گفت: برای احیا و مرمت قنوات 2 شهرستان نهبندان و سربیشه حداقل 100 میلیارد تومان اعتبار نیاز است.

وی بیان کرد: برای احیا و مرمت قنات‌های استان نیاز به اختصاص اعتبار ویژه‌ای از محل صندوق توسعه ملی هستیم.

وی با بیان این‌که باید بحث قنوات را جدی‌تر بگیریم، افزود: ستاد احیا قنوات در کشور برای این منظور تشکیل شده اما با بودجه‌های محدود این ستاد نمی‌توان امید به احیا قنوات داشت.

افضلی اظهار کرد: کار خوبی که اخیرا توسط کمیسیون کشاورزی تصویب و در مجلس رای آورد اصلاح بند ب تبصره ماده 32 برنامه ششم بود که برای بازسازی و احیا قنوات همانند پروژه آبیاری نوین طرح 85 درصد 15 درصد در نظر گرفته شود.

وی ادامه داد: کول گذاری، طوقه چینی میله چاه، حفر، بغل چینی، سنگ کاری و کف شکنی از عملیات انجام شده برای مرمت و احیا قنوات است اما رسیدگی به بالادست و پایین دست قنوات نیز باید مدنظر قرار گیرد.

وی احیا و پایداری قنوات را برای حفظ و نگهداشت جمعیت امری بسیار ضروری دانست و افزود: طی سال‌های اخیر روستاهای مرزی زیادی به دلیل کمبود بارندگی‌ها و خشک شدن قنوات مجبور به ترک روستا و مهاجرت شده‌اند.

یکی از کشاورزان بخش عربخانه نهبندان هم گفت: با توجه به اقلیم خشک و کم باران منطقه یکی از موثرترین راه‌ها برای تقویب آب زیرزمینی و افزایش آبدهی قنوات احداث سدهای خاکی در سرشاخه های حوزه آب ریز و در طول مسیرهای اصلی است.

حسن جمالی افزود: سد بالادست روستا فریدون بخش عربخانه سالیان سال است مورد مطالبه قرار گرفته اما هنوز تعیین اعتبار نشده و با احداث این سد حداقل پنج روستا در بالادست بهره‌مند خواهند شد.

وی اظهار کرد: حفر چاه‌های عمیق در دشت‌های بیجان منطقه عربخانه از جمله دشت مختاران و سهل آباد حاصلخیزی جز خشکی قنوات و ویرانی روستاها نداشته است، جاهایی که بعضا جز محصولات جالیزی آب بر و بی‌کیفیت محصولی تولید نمی‌شود.

این کشاورز گفت: ترویج و گسترش کشاورزی در این منطقه می‌تواند یکی از راه‌های ادامه فعالیت کشاورزی اصولی و غلبه بر مسئله کم آبی باشد.

جمالی تاکید کرد: احیا قنوات مخروبه و متروکه، ایزوله کردن کف قنوات با مواد پلاستیکی و پلیمری می‌تواند تا حدود زیادی از هدر رفت آب جلوگیری کند.

وی ادامه داد: همچنین با لوله کشی آب در اراضی کشاورزی و توجه به مجتمع‌های آبرسانی اصولی به تمامی روستاهای منطقه می‌توان تا حدودی از اتلاف و هدررفت آب قنوات جلوگیری و در عوض به کشاورزی کمک شایانی کرد.

آری با خشک شدن قنوات بسیاری از روستاهای مرزی استان تخلیه شده و کشاورزانی که خود روزی از خبره‌ترین افراد در ایجاد قنوات و حیات بشر از این طریق بودند امروز با حاشیه نشینی در شهرهای بزرگ به کارگران روزمزد تبدیل شده‌اند.

روند رو به رشد خشکسالی‌های اخیر و بحران کمبود آب، اهمیت احیا قنوات برای استحصال آب مصارف شرب، کشاورزی و دامپروری و در برابر آن ایجاد رونق اقتصادی در مناطق روستایی و عشایری را دوچندان می‌کند.
مرجع: ایرنا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.