چرا ارگ‌جهان‌نما رونق نمی‌گیرد

گره کوره جهان‌نما

برخی معتقدند که شایعاتی درباره غصبی بودن زمین جهان‌نما عدم رونق آن است!
گره کوره جهان‌نما
جهان‌نما را می‌توان نماد شکست شهرداری طی سالیان متمادی در توسعه شهراصفهان دانست. پروژه‌ای برخاسته در قلب بافت تاریخی شهر اصفهان و در کنار پروژه‌ای مانند میدان امام(ع) که هر دو نماد عدم توانمندی شهرداری اصفهان در اقتصادی کردن پروژه‌های کلان سهری هستند. این درحالی است که هردو این پروژه‌ها در برابر تنها پروژه تکامل یافته بخش خصوصی اصفهان زانو می‌زنند.اصفهان سیتی‌سنتر!
چهارشنبه ۶ تير ۱۳۹۷
ساعت ۱۲:۵۷
کد مطلب: ۱۱۷۷۶
Share
اسکان نيوز: جهان‌نما چه‌آن زمان که سایه ارتفاع غیرمجاز این برج تهدیدی برای میدان نقش‌جهان شد و پای سیدمحمدخاتمی، رئیس‌جمهور وقت را به پرونده‌حقوقی آن که توسط میراث‌دوستان تشکیل ‌شده‌بود، بازکرد چه اکنون پس از گذشت سال‌ها از آن همه جنجال همچنان رونق چندانی ندارد؛همواره بار سنگین هزینه حفظ و نگهداری و عدم استقبال کسبه و اهالی را بر دوش مسئولان شهری اصفهان قرار داده است. اما چرا این پروژه با تمام ویژگی‌های منحصربفرد و البته حمایت‌های پیش‌وپس پرده موفق نمی‌شود؟ این گزارش با نگاهی تاریخی به منشا ساخت ارگ جهان‌نما پرداخته و سعی دارد از منظر اقتصادی و جامعه‌شناسی چرایی عدم کامیابی این پروژه کلان شهری را واکاوی کند.
 
از کاروانسرا صفوی تا مجتمع تجاری معاصر

آغاز ماجرا پردامنه ارگ‌جهان‌نما به سال‌ها پیش بازمی‌گردد و سرخط آن به صورت جلسه کمسیون ماده5 اصفهان مورخ 26/9/74 که بدون طی مراحل کارشناسی با تغییر کاربری مکان کنونی این برج از فضا سبز به مجتمع فرهنگی، تجاری و اداری موافقت شد و بنا با ارزش کارونسرا تحدید که از آن به عنوان یک معماری ارگانیک و سازگار با عناصر شهری که در طول سالیان دراز شکل گرفته بود اولین قربانی این تصمیم اشتباه شد.

اگرچه در قرار داشتن این کارونسرا در فهرست آثار ملی تردید است اما در باارزش بودن و فاخر بودن آن هیچ تردیدی نبوده و نیست.

از کارونسرای تحدید می‌توان به عنوان بنایی که به شکل کاملا طبیعی از سازوکار ارگانیک شهر در طی سال‌های طولانی از صفویه تا قاجار و از قاجار تا دوران معاصر به وجود آمده بود یاد کرد.

هرچند در بیشتر منابع از آن به عنوان تنها یادگار دوران احمد‌شاه یاد می‌شود اما در اصل این کارونسرا متعلق به دوره صفوی بوده و به کارونسرای سلطان معروف بوده است که در زمان احمدشاه‌‌قاجار مورد بازسازی و تغییر قرار می‌گیرد. به عقیده برخی از صاحب‌نظران نام تحدید نیز ازآن‌رو برای آن در نظر گرفته می‌شود که محدودکننده حریم دروازه دولت صفوی و چهارباغ عباسی بود.

وجود 105 مغازه تولید و فروش آثار درخشان صنایع دستی فلزی اصفهان مانند مس‌ونقزه این کارونسرا قدیمی را تبدیل یک نمایشگاه زنده هنری کرده بود که گردشگران و بازدیدکنندگان شیفته صنایع‌دستی می‌توانستند تمام مراحل تولید یک جام نقره‌ای یا ظرف مسی از زیخته‌گری گرفته تا  خم‌کاری، پرداخت‌کاری، سازندگی و قلم‌زنی را از نزدیک مشاهده کنند. ازاین‌رو به برکت وجود این مغازه‌ها این کارونسرا تبدیل به یکی از جاذبه‌های گردشگری شهر اصفهان شده بود.از این رو بیشتر کارشناسان و صاحب‌نظران تخریب این کاروانسرا را تصمیمی نسنجیده و زیانبار در حوزه تصمیم‌گیری شهری اصفهان قلمداد کرده و می‌کنند.

زنده‌یاده "مهندس هادی‌میرمیران" از جمله مخالفان این طرح بود. او که طرح جامع شهر اصفهان را براساس و الهام از مطالعات معماران خارجی پیش از انقلاب در این منطقه تدوین کرده بود، تاکید به حفظ این کارونسرا و سامان‌دادن به بافت مسکونی اطراف آن داشت و در این خصوص مطالب متعددی را در کمسیون ماده5 ارائه کرده بود.

به‌نظر می‌رسد طرح ایشان که براساس طرح معماران مشهوری چون "فیلیپ‌جانسن" و "راج‌روال" نگاشته شده بود با ساختار و استخوان‌بندی قدیم محور تاریخی اصفهان سازگاری فراوان داشت. آن‌گونه‌که زنده‌یاد "مهندس ‌محمدحسین‌وافی"،از چهره‌های تاثیر‌گذار هنرومعماری اصفهان اشاره کرده بود "در صورت حفظ کارونسرای تحدید بدنه خیابان طالقانی ازبین نمی‌رفت. به کسبه اهل فن و هنر این قسمت آسیب نمی‌رسید و بالاخره طرح پیشنهادی نه در تقابل با فضا تاریخی همجوار، که با اندکی تسماح در تعامل با بافت‌ فضا معماری-تاریخی اطراف و محوریت فرهنگی-اقتصادی چهارباغ خود را توجیه می‌کرد."

نکته مهمی که باید به آن اشاره مکانی که اکنون ارگ‌جهان‌نما در آن واقع شده است هیچ ارتباطی با مکانی که کاخ‌جهان‌نمای صفوی در آن واقع شده است ندارد و آن کاخ زیبا که توسط ظل‌السلطان تخریب شد در مجاورت این بنا و در ابتدا خیابان چهارباغ واقع شده بود که اکنون بخشی از پایه‌های آن از دل خاک بیرون کشیده شده و بخش دیگری از آن همچنان در زیر خاک دفن است.
 
نگاه اقتصادی تنها

در نقطه مقابل مخالفان اجرا این پروژه که با ادله منطقی نظر خود را اعلام کردند موافقان اجرا این پروژه با دیدگاه اقتصادی صرف معتقد بودند می‌توانند توسط ارگ‌جهان‌نما رونق اقتصادی را به چهارباغ برگردانند.

همچنین که مهندس نادرجلالی، مدیرعامل شرکت "سامان‌گستر" که سرمایه‌گذاری این پروژه را عهده‌دار بود در این مورد اعلام کرده‌بود:«من طبق نظر خودم اصلا از دید تاریخی به این‌جا نگاه نمی‌کنم. قطعا شما هم قبلا دیده‌اید که این‌جا را بافت فرسوده‌ای می‌دیدند که پست‌ترین شغل‌ها موجود در این جا جمع شده بود.»

هرچند کارشناسان مخالف اجرا این طرح، منکر رکود چهارباغ نبودند، اما این‌که پروژه جهان‌نما بتواند جنب‌وجوش اقتصادی بافت قدیم را زنده‌سازی کند مورد تایید کمتر کسی قرارگرفته‌است.

تصمیمات جای‌ دیگری گرفته‌ شد

درحالی که طبق بند یک صورت جلسه مذکور کمسیون ماده5 مقرر شده‌بود که«طرح مربوطه و تعیین کاربرهای مختلف و تفکیک آن پس از طی مراحل بررسی کارشناسی به تصویب کمسیون ماده5 برسد.» این مراحل هرگز طی و به تصویب این کمسیون نرسید.درواقع تصمیات جای‌دیگری گرفته‌شد.

با این‌وجود شهرداری به اسم تغییرکاربری کارونسرا به فضا سبز توانست مغازه‌های موجود در داخل کارونسرا را از تملک صاحبان‌اش درآورد و نسبت به آزادسازی و تخریب آن منطقه عمل کند.

چندی پس‌ از آغاز به تخریب کارونسرا مذکور محمد‌حسن محبعلی، معاون حفظ‌ و احیا سازمان‌میراث‌فرهنگی کشور در نامه‌ای به اسحاق‌جهانگیری(استاندار وقت اصفهان) به‌تاریخ 27/1/76 می‌نوسید و از او می‌خواهد از تخریب این کارونسرا جلوگیری شود و هرچه سریع‌تر نسبت به بازسازی و احیا آن اقدام شود.

محبعلی در این نامه همچنین تاکید ‌می‌کند که طرح مذکور از نقطه نظر کاربری، تراکم و ارتفاع به طور قطع باید مورد تجدید نظر قرار گیرد.

او علت این موضوع را قرارگیری این برج در حریم محور تاریخی و ثبت شده چهارباغ در فهرست آثار ملی بیان کرده‌بود.

با این وجود از آن‌جایی که موافقان اجرای این پروژه از مسئولان عالی‌رتبه آن زمان اصفهان مانند استاندار، شهردار، مدیرکل اداره میراث‌فرهنگی و چندتن دیگر بودند این برج در بستری از مخالفت‌ها و تخلفات ساخته‌ و جنجال‌ها را یکی‌پس‌ازدیگر در پیرامون خود به‌وجودآورد.

جهان‌نما شکست خورده نیست

همان‌گونه که پیش‌تر هم اشاره شد شرکت سامان‌گستر وابسته به شهرداری اصفهان سرمایه‌گذار این پروژه بود. همان شرکتی که اکنون پروژه تله‌کابین کوه‌صفه را نیز برعهده دارد و افکارعمومی درچندین ماه گذشته از طریق رسانه‌ها خواستار شفاف‌سازی نحوه عملکرد این شرکت در آن مکان شدند.

یک منبع آگاه در این شرکت ضمن رد شکست‌خورده بودن این پروژه گفت: پروژه‌ای را می‌توان شکست‌ خورده دانست که واحد‌ها آن فروش نرفته باشد در حالی که بیشتر واحد‌های تجاری این مجتمع فروش رفته است اما رونق صنفی ندارد دلیلش هم شایعاتی پیرامون غصب مغازه‌های کارونسرای تحدید به منظور احداث ارگ‌جهان‌نما توسط شهرداری اصفهان در گذشته است که بنا به اعتقاد مردم اصفهان در محلی که زمین آن غصبی باشد نه مغازه‌ای را تاسیس و نه از مغازه‌دارهای آن خرید می‌کنند.

او همچنین غصبی بودن زمین این مجتمع را شایعه می‌داند و معتقد است از آن‌جایی که مغازه‌دارهای کارونسرا فاقد سند ملکیت رسمی بودند مدرکی دال بر مالک بودن خود ندارند.

حق‌ را به حق‌دار بدهید

هرچند سال‌ها از تخریب کارونسرا تحدید گذشته است اما به‌نظر می‌رسد همچنان سایه تهدید آن کاروانسرا و مغازه‌هایش بر سر این ارگ وجود دارد و عدم شفافیت در چگونگی آزادسازی مغازه‌های آن توسط شهرداری اصفهان در گذشته دلیل مهمی برای عدم رونق این پروژه در زمان حال است.

آن‌طور که یک منبع آگاه گفته است چندی پیش در جلسه‌ای که برای گره‌گشایی این پروژه در شهرداری اصفهان برگزار شده بود یکی از حاضران این جلسه پیشنهاد داد که تنها راه رونق این مجتمع جلب رضایت مالکان سرای تحدید به واسطه دادن خسارت و یا مغازه به آن‌ها است تا این‌گونه مردم خیالشان از بابت غصبی بودن آن راحت شود.

حال این‌که آیا مسئولان شهرداری و شورای شهر اصفهان بااین موضوع موافقت کنند یا نه بحث دیگری است اما به‌نظر راهکار منطقی می‌آید هرچند پر تلاطم.
 
 
مرجع: نوسان

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.