ارگ بم، ققنوسی جاودانه

ارگ بم، ققنوسی جاودانه
حکایت ارگ بم، این میراث جاودانه، روایت زندگی مردمانی از جنس خاک و خورشید است که قرن‌ها، صبورانه تمامی سختی‌ها و ناملایمات را تحمل کرده‌اند و سرفراز و پر امید چشم به آینده دارند.
چهارشنبه ۲۰ تير ۱۳۹۷
ساعت ۱۰:۴۸
کد مطلب: ۱۲۲۱۵
Share
اسکان نيوز: تلخی زلزله صبحگاه پنجم دیماه 82 هیچگاه از یاد جهانیان و ایرانیان نخواهد رفت، ارگ بم با قدمتی کهن تاب غم و رنج مردمش را نتوانست ببیند و فرو ریخت.

ارگ بم، بزرگترین بنا خشتی جهان، در طول قرون متمادی حافظ مردمان نجیب و کوشای کویر از شر یاغیان داخلی و مهاجمان خارجی بود، اما پس از زلزله ویرانگر درهم تنیده و بی‌دفاع ماند.

اما ارگ به مدد یاریگرانش مانند ققنوس پرنده افسانه‌ای، از میان خاکسترهای زلزله دوباره به آسمان برخاست و با همت متولیان بازسازی آن، امروز باز هم عظمت خود را به رخ می‌کشد.

دست تقدیر روزگار قبل از زلزله به یاری این بنا تاریخی شتافته بود و در تاریخ 17 تیر 82 و چند ماه قبل از زلزله، ارگ بم و منظر فرهنگی آن در فهرست میراث جهانی یونسکو قرار گرفته بود و همین موضوع نگاه‌ها و توجهات ملی و بین‌المللی را برای بازسازی این مجموعه گرانبها و ارزشمند به خود جلب کرد.

با پایان گرفتن عملیات امداد و نجات، آواربرداری و اسکان موقت مردم زلزله‌زده بم، کار بازسازی اماکن، خانه‌ها، ارگ بم و دیگر بناهای تاریخی این شهرستان نیز که آسیب دیده بودند، آغاز شد که پس از 15 سال به نتایج بسیار خوب و دلگرم‌کننده‌ای منتهی شده است.

اگر چه زلزله 6.3ریشتری حدود 80 درصد از ارگ بم را با خاک یکسان کرد، اما اسرار نهفته در دیوارها، برج و باروهای این دژ باستانی را آشکار کرد که تحقیقات باستان شناسی زیادی بر روی آن انجام شده است.

اینک پس از گذشت قریب به 15 سال از آن حادثه تلخ، ارگ بم در کنار نخلستان‌های زیبا و قنات‌های جهانی این منطقه قامت راست کرده و مانند مردمانش از خاک به افلاک بازگشته است.

به مناسبت برگزاری اولین جشن سالروز ثبت جهانی ارگ تاریخی بم و منظر فرهنگی آن در 21 تیرماه، به روند بازسازی و وضعیت فعلی این نگین زیبای کویر می پردازیم.

نگاهی به تاریخچه و مختصات ارگ بم

ارگ بم در نزدیکی شهر بم و در جنوب شرقی در حاشیه کویر لوت واقع شده که با قرار گرفتن در سر راه ابریشم روزگار پر رونقی را تجربه و در طول تاریخ همواره به عنوان حصاری مستحکم از شرق ایران زمین محافظت کرده است.

این بنا در سال 1345، با شماره 519 در فهرست میراث ملی به ثبت رسید و به عنوان یکی از مقاصد اصلی و مهم گردشگران داخلی و خارجی بشمار می‌آید.

ارگ تاریخی بم، به مساحت تقریبی 200 هزار متر مربع از گونه‌های معماری متعددی از جمله دیوار حصار، برج و بارو و دروازه‌های متعدد، مسجد، بازار، تکیه، کاروانسرا، مدرسه، حمام، زورخانه و محله‌های مسکونی با خانه‌های اعیان‌نشین یا عامه‌نشین، بخش حاکم‌نشین شامل سربازخانه، اصطبل، آسیاب، خانه فرمانده قشون و بخش اقامت حاکم شامل خانه حاکم، عمارت چهارفصل و برج دیده بانی تشکیل شده است.

ارگ بم و شهر آن از جمله قلعه‌های نظامی بسیار مهم و تاریخی به شمار می‌روند. در میان قلعه عمارت حاکم نشین روی صخره‌ای طبیعی بنا شده بود که دارای پنج طبقه بود و همگی از جنس خشت و گل. ستون‌ها و قوس‌ها باقی مانده در قلعه بم، مغازه‌های نانوایی، روغن گیری و قفسه‌های خشتی در بازار قلعه نشان از رونق گذشته آن داشت. ارگ بم نمونه کاملی از شیوه‌های معماری ایران است.

به نظر کارشناسان ارگ بم به دلایل متعدد از جمله دارا بودن گونه‌های متعدد بناهای تاریخی و محله‌های مسکونی و شیوه ترکیب و اتصال آن‌ها با یکدیگر و شکل قرار گیری بناها بر روی شیب تپه و ختم شدن کل مجموعه در انتها به عمارت منحصر بفرد چهار فصل در بالاترین نقطه، دارای ارزشهای فراوان معماری و شهر سازی است.

این بنا با قدمت 2 هزار و 500 ساله تا 2 قرن پیش سکونت گاه مردم بم بود و حوادث و اتفاقات زیادی را در طول قرن‌ها به خود دیده و در همین مکان لطفعلی خان زند به اسارت حاکم قلعه درآمد و به آغا محمدخان قاجار تحویل شد.

ارگ بم پس از غائله آقا خان محلاتی از سکنه خالی شد و ارتش نیز در سال 1309 نیز از ارگ خارج گردید و از آن زمان به عنوان یک اثر تاریخی از آن حفاظت می‌شود.

ققنوس بر می‌خیزد

مدیر پایگاه میراث جهانی و منظر فرهنگی بم گفت: پس از زلزله ویرانگر سال 82، ستاد نجات بخشی میراث فرهنگی بم شکل گرفت که به تاسیس کارگاه بین‌المللی و بیانیه بم منتهی شد.

افشین ابراهیمی افزود: در این بیانیه خط مشی پایگاه میراث جهانی در قبال اقدامات کوتاه مدت، میان مدت و بلند مدت برای بازسازی منظر فرهنگی بم مشخص شد.

وی با بیان این‌که طرح جامع مدیریت حفاظتی بم در سال 86 تهیه شد، اظهار کرد: این طرح در سال 88 به تصویب شورای عالی معماری و شهرسازی رسید و تمامی اقدامات پایگاه جهانی در چهارچوب طرح انجام گرفته است.

مدیر پایگاه میراث جهانی و منظر فرهنگی بم تصریح کرد: عملیات آواربرداری ارگ بم از سال 83 آغاز و حدود هفت سال طول کشید و در کنار آواربرداری کار مطالعه و مستندسازی نیز انجام گرفت.

وی ادامه داد: اقدامات مرمتی نیز از سال 85 شروع شد، اما مرمت و یازسازی ارگ بم از سال 88 به طور جدی پیگیری شد و عملیات بسیاری از قسمت‌های این بنا تاریخی به پایان رسیده است.

ابراهیمی گفت: در خارج از ارگ بم نیز بازسازی بناهای تاریخی این شهرستان مانند کوشک رحیم آباد، قلعه دختر، مجموعه عامری یخدان ارگ و مجموعه وکیل نیز انجام گرفته و یا در دست اقدام است.

وی با بیان این‌که قرار نیست به چهره پیشین ارگ بم قبل از زلزله برگردیم، تاکید کرد: زلزله بخشی از تاریخ ارگ بم شده است و برخی نقاط ارگ در همان وضعیت زلزله نگهداری می‌شود.

مدیر پایگاه جهانی و منظر فرهنگی بم افزود: پس از وقوع زلزله و تخریب ارگ، شواهد معماری از دوران گذشته بدست آمده که نباید در لایه‌ای مرمتی پنهان شود و ما در بازسازی ارگ بم به چهره قبل از زلزله آن نزدیک می‌شویم.

وی تاکید کرد: ما در بازسازی ارگ بم تمام تلاشمان را انجام دادیم که در صورت وقوع زلزله دیگر خسارات به حداقل ممکن برسد و از ویرانی گسترده این بنا جلوگیری شود.

ابراهیمی با اشاره به کمک‌ها و مشاوره‌های برخی کشورها برای بازسازی ارگ بم، تاکید کرد: 99 درصد عملیات مرمت ارگ و منظر فرهنگی بم توسط نیروهای بومی انجام شده است و هم اکنون قسمت‌های اصلی برای بازدید گردشگران ایمن‌سازی و باز است.

وی تصریح کرد: هر بنا تاریخی مثل ارگ بم نیاز به مراقبت و رسیدگی دارد، هر چند شکل رسیدگی در دوره‌های مختلف، متفاوت است.

ابراهیمی تاکید کرد: تمامی نهادها و سازمان‌های متولی برای حفظ میراث و منظر فرهنگی بم دست یاری دهند و کمک کنند تا منظر فرهنگی مخدوش نشود.

وی با اشاره به برگزاری جشن اولین سالروز ثبت جهانی ارگ بم و منظر فرهنگی آن، گفت: این جشن حرکت بسیار خوبی برای معرفی دستاوردها و افرادی است که برای بازسازی این بنای تاریخی همت کردند و زحمت کشیدند.
مرجع: ایرنا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.