حاشیه‌نشینی، وصله نازیبا شهرها

حاشیه‌نشینی، وصله نازیبا شهرها
حاشیه‌نشینی به اعتقاد کارشناسان ومسئولان، نه تنها معضل امروزکلانشهرها است، بلکه بسیاری از شهرهای کوچک کشور نیز از این وصله نازیبا رنج می‌برند که باید تدابیر ویژه‌ای برای رفع آن اندیشیده شود.
پنجشنبه ۱۵ شهريور ۱۳۹۷
ساعت ۱۱:۵۳
کد مطلب: ۱۳۸۶۱
Share
اسکان نيوز: حاشیه‌نشینی در واقع نوعی محرومیت و ناشی از مشکلات اجتماعی و ساختاری است، این پدیده تحت تاثیر متغیرها و مولفه‌‌های گوناگون ظهور می‌کند که یکی از شکل‌های بروز آن جریان شتابان مهاجرت از روستاها به شهرها است.

به باور جامعه شناسان، در شرایط امروزی پیوندی تنگاتنگ بین آسیب‌‌ها و مشکلات اجتماعی با حاشیه‌نشینی و مهاجرت وجود دارد.

مناطق حاشیه‌نشین با وجود داشتن ویژگی‌های منحصربه‌فرد، در برخی خصوصیت‌ها از جمله فقر، رفتارهای پرخطر و آسیب‌های اجتماعی گسترده، وضعیت مشابهی دارند.

رشد ناموزون اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، موجب نابرابری و نبود توازن جغرافیایی شهر و روستا می‌شود و در پی آن گروه‌های متعدد روستاییان به شهرها مهاجرت می‌کنند که نه تنها جذب فعالیت‌های اقتصادی مولد و جامعه و فرهنگ شهری نمی‌شوند بلکه به جدایی گزینی مکانی و ایجاد سکونتگاه‌های غیررسمی روی می‌آورند.

در محله‌های حاشیه‌نشین نرخ جرایم و بزهکاری به علت تراکم بالا جمعیت، فقر فزاینده، شکستگی ساختارها، ایجاد گسست‌های اجتماعی، تضعیف پیوندهای اجتماعی و همچنین رهایی افراد از فشار افکار عمومی و کنترل رسمی، بالا ارزیابی می‌شود.

حاشیه‌نشینی معضل فراگیر امروز کلانشهرهای کشور از جمله اصفهان است که تهدیدها و آسیب‌های مربوط و همچنین ارایه امکانات بهداشتی و رفاهی برای ساکنان آن نیازمند بررسی و برنامه‌ریزی اصولی است.

در مجموع حدود هشت درصد گستره شهرهای استان اصفهان از جمله اصفهان، نجف آباد، خمینی شهر و شهرضا گرفتار پدیده حاشیه‌نشینی است و در کلانشهر اصفهان نیز دو هزار و 384 هکتار در اختیار حاشیه‌نشینان است.

به گونه‌ای که اکنون نیم میلیون نفر در حاشیه 10 تا 15 منطقه این کلانشهر روزگار می گذرانند که به طور میانگین در هر منطقه بین 50 تا 70 هزار نفر ساکن هستند.

کارشناسان، توجه به رشد یک سویه صنعتی به عنوان الگو توسعه در نیم قرن گذشته، صنایع مادر، وجود واحدهای تولیدی و صنعتی و جاذبه‌های تفریحی، گردشگری و اقتصادی استان را از مهمترین عوامل مهاجرپذیری و در نتیجه حاشیه‌نشینی در شهر اصفهان و مناطق پیرامونی آن عنوان می‌کنند.

استقرار صنایع مادر و بزرگ مانند ذوب آهن، فولاد، پالایشگاه، داروسازی، پتروشیمی، هواپیما و بالگرد سازی، صنایع و مراکز نظامی، تاسیسات هسته‌ای و همچنین بهره‌مندی از راه‌های اصلی و فرعی مناسب، فرودگاه بین‌المللی و خطوط راه آهن و شرکت‌های خصوصی گوناگون از جمله امتیازهایی است که سبب شده این استان سطح بالایی از توسعه صنعتی و در نهایت اقبال جمعیت مهاجر را تجربه کند.

این ویژگی‌ها در مدت یک دهه گذشته، اصفهان را به یکی از مهاجرپذیرترین استان‌های کشور تبدیل کرده و این مهاجرت بی‌رویه و کنترل نشده پیامدهای نامطلوبی از جمله حاشیه‌نشینی را به دنبال داشته است.

بر اساس اطلاعات آماری، دهه 70 نقطه تشدید مهاجرت در استان اصفهان بوده است و این روند در دهه‌های 80 و 90 نیز شتاب به خود گرفته به گونه‌ای که در سال 90 نزدیک به 64 هزار مرد و 60 هزار و 46 زن مهاجر وارد اصفهان شده‌اند.

دسته‌بندی سنین مهاجران نشان می‌دهد که محدوده سن مهاجران بین 20 تا 49 سال است، همچنین 20.5 درصد مهاجران به شهر اصفهان در گروه سنی 35 تا 39 سال بودند و 22.5 درصد در سن 40 تا 44 سال قرار داشتند.

بر اساس سرشماری سال 90، جمعیت استان اصفهان چهار میلیون و 879 هزار و 312 نفر یعنی حدود پنج میلیون نفر بوده است.

در این میان، منطقه پنج شهرداری اصفهان با 10 هزار و 592 مهاجر مرد و بیش از 10 هزار مهاجر زن رتبه نخست مهاجرپذیری را در بین 15 منطقه این شهر به خود اختصاص داده است.

طبق داده های آماری، 55 درصد مهاجرانی که به اصفهان کوچ می‌کنند، محل تولدشان روستا و 45 درصد دیگر، شهر بوده و محل پیشین اقامتِ 14.5 درصد از آنان کلانشهرها و 85.5 درصد روستاها بوده است.

این اعداد و ارقام تنها مربوط به سال 1390 است و فقط بخشی از مهاجرانی که در سال‌های گذشته به اصفهان وارد شده اند را شامل می شود.

با این توصیف این پرسش مطرح است که آیا می‌شود حاشیه‌نشینی را در مدیریت و برنامه ریزی شهری نادیده گرفت و برنامه‌ای برای آن نداشت و یا به حال خود رها کرد؟ و مهمتر این که تهدیدها و آسیب‌های ناشی از آن را نادیده انگاشت؟

آیا انبوه شماری از ساکنان حاشیه‌نشین شهرها نیاز به امکانات بهداشتی، آموشی، رفاهی و تفریحی ندارند؟ به نظر می رسد برای رفع این چالش فراگیر شهرها به ویژه کلانشهرها نیاز به تحقیق و پژوهش است تا ریشه مساله را یافت و آن گاه راه حل اساسی و اصولی برای آن اتخاذ کرد.

90 درصد کودکان حاشیه‌نشین با آسیب اعتیاد مواجه‌اند

مدیرعامل «جمعیت حمایت از کودکان مهر زنده رود» گفت: 90 درصد کودکانی که در مناطق حاشیه‌نشین سکونت دارند به صورت مستقیم و غیرمستقیم با آسیب اجتماعی و اعتیاد به موادمخدر مواجه هستند.

سمیه یخچالی اظهار کرد: اعتیاد و کودک‌آزاری به ترتیب مهمترین آسیب‌ها و تهدیدهای این منطقه است؛ به عنوان نمونه در یکی از مناطق حاشیه‌نشین شرق اصفهان 300 کودک کار وجود دارد که در انواع شغل های کم درآمد به لحاظ نیاز، فقر و مشکلات اقتصادی مجبور به کار هستند.

او یادآور شد: این منطقه که مهاجرپذیر و حاشیه‌نشین محسوب می‌شود اتباع بیگانه شامل افغانستانی‌ها و پاکستانی‌ها در کنار سایر اقوام ساکن ایران از جمله عرب‌ها، لرها، ترک‌ها، بلوچ‌ها و فارس‌ها در آن سکونت دارند.

وی ادامه داد: از دیگر آسیب‌های اجتماعی این منطقه می‌توان به وجود کودکان بدون شناسنامه، بازمانده از تحصیل، کودکان آزاد شده از کانون اصلاح و تربیت و وجود پاتوق های غیر اخلاقی و مواد مخدر اشاره کرد.

یخچالی با اشاره به فقر چند لایه و چند بعدی در این منطقه تاکید کرد: مشکلات اقتصادی خیلی جدی است و همین موضوع منجربه فقر فرهنگی و معنوی این منطقه شده است.

وی به فعالیت‌های رایگان جمعیت حمایت از کودکان مهر زنده رود از سال 87 تاکنون اشاره و اضافه کرد: ترویج فرهنگ رعایت حقوق کودک، تلاش برای برقراری عدالت اجتماعی و کوشش برای اجرا و تصویب قوانین به نفع کودکان از جمله اهداف مهم این انجمن است.

یخچالی ادامه داد: بر این اساس با ابزار آموزش و برگزاری کارگاه‌های آموزش حقوق کودک برای پدرها و مادرها و معلمان و سایر افراد مرتبط با کودکان و پیگیری امکانات و نیازها از سوی نهادهایی همانند شهرداری‌ها، آموزش و پرورش، کانون پرورش فکری و هر دستگاهی که منفعتی برای کودکان داشته باشد، از اهداف این انجمن است.

 آسیب‌های اجتماعی مناطق حاشیه‌نشین پررنگ ‌تر است

رییس انجمن آسیب شناسی ایران نیز می‌گوید: آسیب‌های اجتماعی در شهرها وجود دارد، اما در مناطق حاشیه‌ای پررنگ‌‌تر است.

«ورش محمدی تاکید کرد: باید به مناطقی که به عنوان حاشیه‌نشین مطرح می‌شوند به عنوان مساله‌ای اجتماعی و نه به عنوان آسیب نگاه شود، در این صورت است که می‌توان برای آن برنامه‌ریزی کرد.

وی افزود: امروز کلانشهر اصفهان نیازمند تحقق «برابری شهری» است، گزینه‌ای که باید برای رفع مشکل حاشیه نشینی روی میز شورای شهر پنجم قرار گیرد.

نایب رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی شورای اسلامی شهر اصفهان ادامه داد: اکنون بسیاری از جمعیت حاشیه ‌نشین اصفهان هیچ حس تعلقی نسبت به اصفهان ندارند، زیرا این افراد نمی ‌توانند مانند دیگر شهروندان از خدمات و امکانات شهر استفاده کنند.

محمدی اضافه کرد: وقتی از مرکز شهر فاصله می‌‌گیریم، می ‌بینیم که اصفهان فقط چند خیابان دیدنی مرکز شهر نیست، ما نقاب گردشگر را به چهره اصفهان زده‌ایم و شهر را با این نقاب معرفی می‌‌کنیم.

عضو شورای اسلامی شهر اصفهان با بیان این که ارزان‌ترین نرخ را برای حاشیه‌نشینی در اصفهان داریم، گفت: با مبلغ چند صد هزار تومان رهن و اجاره می‌توان در اصفهان حاشیه‌نشین شد.

رئیس انجمن آسیب شناسی ایران بیان کرد: رشد حاشیه‌نشینی آسیب‌‌های زیادی را به دنبال داشته، در این میان کمربند سبز، نقشه جامع و طرح تفصیلی اصفهان فراموش شده است.

این جامعه شناس توضیح داد: نتیجه این مسایل افسار گسیختگی در ساختارهای اجتماعی است که در حوزه مدیریت شهری به آن توجه نشده و بر این اساس شورای پنجم درصدد است تا با این نگاه و باور، بین مدیریت شهری و دردهای اصلی جامعه پیوند ایجاد کند.

حاشیه‌نشینی شهرها را رنج می‌دهد

استاندار اصفهان نیز با اشاره به این که حاشیه‌نشینی مشکلی است که شهرها را رنج می‌دهد، گفت: مشکلات حاشیه‌نشینی و کمبود امکانات در این مناطق باید با همکاری دولت و ساکنان آن‌ها برطرف شود.

محسن مهرعلیزاده افزود: ایجاد بدون مطالعه مناطق مسکونی در حاشیه شهرها مشکلات گوناگونی را به وجود می آورد که مسایل حقوقی برای مالکیت زمین‌های این مناطق از جمله آن‌ها است.

وی بیان کرد: مدیرکل امور اجتماعی استانداری اصفهان باید در نشستی با هیات امنا محله ‌های حاشیه‌نشین، کمبودها و مشکلات این مناطق را شناسایی و راهکارهای ارایه کمک‌های مردمی و دولت را برای برطرف شدن مناطق حاشیه‌نشین بررسی کند.

مهرعلیزاده آمار مهاجرت‌ از روستا به شهر در استان اصفهان را نسبت به سایر استان‌ها بالا اعلام کرد و افزود: این مهاجرت‌ها سبب توسعه مناطق حاشیه‌نشین بدون داشتن برنامه و نقشه راه شده است.

او با اشاره به سکونت هفت هزار نفر در منطقه «حصه شمالی» اصفهان، اظهار کرد: جمعیتی که در این محل زندگی می‌‌کنند، حق زندگی دارند و باید از امنیت، آرامش و امکانات بهداشتی و زندگی مطلوب برخوردار باشند.

استاندار اصفهان با بیان این که 120 نخبه علمی و ورزشی در این محل زندگی می‌کنند، تاکید کرد: باید شرایط ارتقای علمی و ورزشی در این مناطق مهیا شود.

وی اضافه کرد: دولت و حاکمیت باید با وجود همه محدودیت‌‌ها، حل مشکلات این منطقه را در اولویت قرار دهد.

مهرعلیزاده بر ایجاد زیرساخت‌ها و راه‌های مناسب در منطقه حصه شمالی در حداقل زمان ممکن تاکید کرد و گفت: باید در راستا ساخت ورزشگاه، درمانگاه و ایجاد باجه بانک در این منطقه اقدام‌های لازم انجام شود.

او همچنین بر احداث کلانتری در این محل نیز تاکید کرد و افزود: در برنامه کوتاه مدت باید ایستگاه کلانتری موقت ایجاد و در برنامه بلند مدت ساختمان کلانتری در این محل ساخته شود.

استاندار اصفهان همچنین از مسئولان بررسی و پیگیری مسایل حقوقی از جمله اسناد و املاک و موقوفات این منطقه را خواستار شد و گفت: مردم این منطقه و سایر مناطق استان مطمئن باشند تا حصول نتیجه و عملی شدن همه قول ‌ها و برطرف شدن مشکلات، لحظه‌‌ای دست از پیگیری برنخواهم داشت و در راه خدمت بی‌منت به مردم خسته نخواهم شد.

مهرعلیزاده با بیان این‌که همه مدیران مکلف هستند با همکاری مردم مشکلات را برطرف کنند، از شورای محل، هیات امنا مسجد صاحب‌الزمان، شهردار و بسیج محله حصه شمالی اصفهان خواست برای مشکلات اقدام کنند.

کارشناسان معتقدند افزایش مهاجرت به شهرها به ویژه کلانشهرها توسعه شهری را نامتوازن و خطرهای توسعه ناپایدار را بیشتر می‌کند و این روند به گسترش پدیده حاشیه نشینی منجر شده است به طوری که گسترش این پدیده انواع آسیب های اجتماعی را افزایش داده است، بنابراین مسئولان و متولیان باید این مناطق را ساماندهی و برای حل مشکلات و رفع نیازهای ساکنان آن‌ها برنامه‌ریزی کنند.
مرجع: ایرنا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.