فعال محیط زیست قزوین در گفت وگو با اسکان نیوز تاکید کرد:

با اجرای"طرح جامع ترافیک"، مرگ باغستان تاریخی قزوین قطعی است/حیات شهر در گرو حفظ باغستان

با اجرای"طرح جامع ترافیک"، مرگ باغستان تاریخی قزوین قطعی است/حیات شهر در گرو حفظ باغستان
طرح های توسعه شهری همچنان بدون لحاظ شاخص های اکولوژیک و قوانین طبیعی، می توانند حیات یک شهر وشهروندان را به خطر اندازند. حالا اجرای یک طرح در شهرستان قزوین، می رود تا زندگی هزار واندی ساله باغستان و در نتیجه شهر وشهروندان اطراف آن را مورد تهدید جدی قرار بدهد. طرحی که از سوی "شورایعالی معماری وشهرسازی متوقف شده است. اما ...
دوشنبه ۵ آذر ۱۳۹۷
ساعت ۱۶:۴۰
کد مطلب: ۱۵۸۰۶
Share
اسکان نيوز-الهه موسوی: با وجود مصوبه شورایعالی معماری- شهرسازی مبنی بر توقف اجرای "طرح جامع ترافیک قزوین" و عملیات عمرانی "پل امام رضا" و بازنگری در این طرح، به علت خسارت های متعدد بر پیکر باغستان تاریخی قزوین، فعالان محیط زیست این شهر، نگران از سرگیری طرح فوق به دلیل وجود پیگیری برخی مدیران شهری هستند. آنها می گویند در تهیه "طرح جامع  ترافیک قزوین"، باغستان به هیچ وجه مورد اعتنا قرار نگرفته و نگاه "ماشین محور" در توسعه شهری و بی توجهی به  شاخص ها و توان اکولوژیک منطقه، باغستان و ظرفیت‌های محیط زیستی و فرهنگی-اجتماعی آن را به کل از ملاحظات توسعه شهری و از جمله "طرح جامع ترافیک" خارج کرده است.

همچنین عبور بزرگراه و پل از درون باغستان، علاوه بر اینکه شبکه هیدرولوژی آن را برهم می ریزد و راه آب بخش هایی از باغستان را مسدود کرده یا دچار مشکل می کند، باغستان را خرد کرده، موجب تکه تکه شدن باغستان شده و عرصه های کشاورزی که به صورت تکه های جدا افتاده و کوچک در می آیند بسیار آسیب پذیر خواهد کرد.

از سوی دیگر از آنجا که عمده بخش های باغستان سنتی در حریم شهر و خارج از محدوده قانونی قرار گرفته اند، نیاز به اخذ مجوز از "کمیسیون تبصره یک ماده یک" قانون حفظ کاربری اراضی کشاورزی را داشته که این مجوز احراز نشده است.

شکوه کرمانشاهانی رئیس هیات مدیره" انجمن توسعه حیات شهر قزوین" و عضو هیات علمی دانشگاه بین المللی امام خمینی در اینباره به اسکان نيوز گفت:« "شورایعالی معماری وشهرسازی" مصوباتی اختصاصی در ارتباط با باغستان سنتی قزوین دارد که در آن هرگونه تغییر کاربری، احداث و یا تعریض معبر را مغایرت اساسی دانسته و ممنوع کرده است.»  

او افزود:« در "طرح جامع ترافیک"، رینگ ماشین-رو که به صورت کمربندی پیش بینی شده در دو بخش شرق و غرب، دل باغستان را می شکافد و دست کم و در خوشبینانه ترین حالت، در مرحله اول 143 هکتار از باغستان را نابود می کند و در پی آن در اثر رهاسازی و تسری تخریب ها در آینده حدود 403 هکتار دیگر نیز مورد تهدید و تخریب قرار خواهد گرفت.»

کرمانشاهانی تاکید کرد:« متاسفانه در تهیه "طرح جامع  ترافیک قزوین"، باغستان سنتی این شهر به هیچ وجه مورد اعتنا قرار نگرفته است و نگاه ماشین محور در توسعه شهری و بی توجهی به  شاخص ها و توان اکولوژیک منطقه، باغستان و ظرفیت‌های محیط زیستی و فرهنگی-اجتماعی آن را به کل از ملاحظات توسعه شهری واز جمله "طرح جامع ترافیک" خارج کرده است.»

رئیس هیات مدیره "انجمن توسعه حیات شهر قزوین" در ادامه گفت:« نکته دیگری که باید در ارزیابی طرح جامع ترافیک مورد توجه قرار بگیرد این است که عبور بزرگراه و پل از درون باغستان، علاوه بر اینکه شبکه هیدرولوژی آن را برهم می ریزد و راه آب بخش هایی از باغستان را مسدود کرده یا دچار مشکل می کند،  باغستان را خرد می کند. به عبارت دیگر، افزایش کریدورها موجب تکه تکه شدن باغستان می شود و عرصه های کشاورزی که به صورت تکه های جدا افتاده و کوچک در می آیند بسیار آسیب پذیر خواهند بود.»

 او همچنین افزود:« علاوه بر این، از آنجایی که باغستان در همسایگی شهر قرار دارد بخش های تکه تکه شده، مستعد تغییر کاربری خواهند بود و دچار رهاشدگی می شوند. اتفاقی که پیش از این نیز در اثر احداث "پل قدس" و تغییر کاربری بخش هایی از باغستان رخ داده است. یکی از مهم ترین پروژه های توسعه شهری که در حال حاضر در عرصه باغستان سنتی قزوین در حال اجراست و بخش هایی از آن عملیاتی شده است، "طرح جامع ترافیک" شهر قزوین است. طرح جامع ترافیک در حالی به تصویب رسید که بسیاری از مصوبات آن منطبق با "طرح جامع" زمان خودش نبود و بنابراین برای عبور از بخش هایی که از باغستان سنتی عبور می کنند نیاز به اخذ مجوزهای خاص داشته است.»
 

کرمانشاهانی دراینباره به اسکان گفت:« عمده بخش های باغستان سنتی در حریم شهر و خارج از محدوده قانونی قرار گرفته اند و نیاز به اخذ مجوز از "کمیسیون تبصره یک ماده یک" قانون حفظ کاربری اراضی کشاورزی را داشته که این مجوز احراز نشده است.»

باغستان در نقش آبخوان وسیل بند و سدراه ریزگرد

کرمانشاهانی در ادامه با اشاره به اینکه باغستان سنتی، محور اکوسیستم قزوین است و موجودیت شهر به موجودیت باغستان گره خورده است گفت:« این باغستان سنتی، نقش وسیع ترین "آبخوان" منطقه و "سیل-بند" را ایفا می کند و دشت حاصلخیز قزوین نیز در امتداد حیات باغستان شکل گرفته است.»

او افزود:« باغستان همچنین سد راه "ریزگرد"هایی است که همراه با باد شدید "مه" از کانون ریزگرد منطقه در "بویین زهرا" به سمت قزوین می آیند. حذف باغستان نه تنها قزوین بلکه شهرهای اطراف ازجمله "پایتخت" را در معرض آسیب گردوغبار قرار خواهد داد و به معضلی جدی، مانند ریزگرد استان های جنوبی تبدیل خواهد شد.»

خطر سیلاب های فصلی

رئیس هیات مدیره" انجمن توسعه حیات شهر" قزوین با تاکید بر اینکه قزوین در کوهپایه البرز قرار دارد و به همین دلیل در فصول زمستان و بهار در معرض سیلاب های فصلی قرار می گیرد به اسکان گفت:« این سیلاب ها که از کوهپایه به سمت شهر می آیند شهروندان را در معرض خطر سیل قرار می دهند. برای همین، گذشتگان ما با احداث مجموعه ای از باغات درهم تنیده که گود هستند و با مرزهایی با ارتفاع حدود یک متر از هم جدا می شوند، هر کدام نقش یک استخر را ایفا می کنند، سیلاب ها را مدیریت کرده‎‌اند و پدیده ای را که تهدیدی بوده برای ادامه حیات شهر، به فرصتی بی نظیر تبدیل کرده اند.»

او افزود:« سیلاب ها از طریق رودخانه ای فصلی، وارد نهرهای درون-باغی می شوند و در باغ ها ذخیره شده و به مرور در زمین نشست می‌کنند. 2 سوم این آب، به سفره های زیرزمینی برمی‌گردد و از این رهگذر، درختان بادام و پسته و بوته های انگور که عمده محصولات باغستان را تشکیل می دهند آبیاری می شوند. باغستان، در فصول دیگر و از جمله فصل داغ تابستان، آبیاری نمی شود. این شیوه‌ شگفت انگیز "آبیاری سیلابی"، به شهادت متخصصین داخلی و خارجی در دنیا بی‌نظیر است.»

کرمانشاهانی گفت:« معجزه دیگری که در این شیوه آبیاری نهفته است، همراه شدن خاک غنی کوهپایه با سیلاب است که موجب شده تا طی بیش از هزار سال، خاک باغستان هر سال از رسوب حاصل از آن بازسازی شده و ما تا عمق بسیار زیاد، مرغوب ترین خاک کشاورزی را در باغستان داشته باشیم. خاکی که ارزش آن قابل محاسبه نیست و ما به اندک بهانه ای با ورود سیمان، آن را به نابودی می کشانیم.»

باغستان و هویت اجتماعی و فرهنگی

این فعال محیط زیست قزوین در ادامه گفت:« این شیوه خاص از آبیاری همچنین موجب شده تا ما در باغستان، درختانی را داشته باشیم که مقاوم به تنش خشکی هستند. در باغستان به فراوانی، درختان 100 تا هزار ساله ای داریم که با یک بار آبیاری و حتی گاه تنها با آب باران، به حیات خود ادامه می دهند. این سیستم شکل دهنده باغستان باعث شده تا مدیریتی اشتراکی یا به عبارتی "مدیریتی تعاونی" در باغستان شکل بگیرد. باغستان همانند شهرهای تاریخی، از ساختار محل و مدیریت محل بهره مند است. آب، چاه خانه ها که آلونک های سنتی باغستان محسوب می شوند، عملیات باغبانی و....  تحت مدیریت مدیر محل که باغبانی خبره و معتمد بوده و به نام "دخو" شناخته می‌شود، مدیریت می شده اند. از این منظر با حضور و محوریت باغستان، روابط و هویت اجتماعی و فرهنگی و تمدن در قزوین شکل گرفته است. مدیریت سنتی و روابط خاص اجتماعی در باغستان همچنان زنده و جاری است. برای نمونه آبیاری باغستان امروز بر مبنای نسخه ای از طومار آب از طریق سیستم مدیریت سنتی باغستان تقسیم می شود که ممهور به مهر "حمداله مستوفی" در قرن هفتم هجری قمری است. به همین اعتبار، باغستان در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است.»

کرمانشاهانی تاکید کرد:« این طرح علاوه بر اینکه هویت باغستان و موجودیت آن به عنوان یک پدیده پیچیده و چند بعدی را در معرض نابودی قرار می دهد، موجبات رهاشدن باقی قسمت های باغستان را هم فراهم می کند و در واقع تیر خلاص بر پیکر باغستان سنتی محسوب می شود.»

ظرفیت های گردشگری باغستان

به گفته فعالان محیط زیست قزوین، علاوه بر موارد اکولوژیکی، اجتماعی وفرهنگی ذکر شده، باغستان تاریخی قزوین، پهنه وسیع بسیار زیبا وچشم نوازی است که ظرفیت های بالای جذب گردشگر وتوسعه طبیعت گردی را دارد.
اما انواع مداخلات در باغستان، از مداخله مدیریتی تا مداخله و حتی حمله "توسعه نامتوازن شهری" و نیز بی توجهی و عدم اراده مدیران در حمایت عملی از باغستان در سال های اخیر به شدت این منطقه ارزشمند را تهدید کرده و در حال کاستن از ظرفیت های آن است.

در فهرست انتظار ثبت جهانی

رئیس هیات مدیره" انجمن توسعه حیات شهر" قزوین درباره تاریخچه باغستان قزوین گفت:« "باغستان سنتی قزوین" پهنه ای 2500 هکتاری است که از سه طرف، شهر قزوین را دربرگرفته است که در فهرست آثار ملی ثبت شده و اکنون در فهرست انتظار "ثبت جهانی" قرار دارد.»

او افزود:« دشت حاصلخیز قزوین نیز در امتداد حیات باغستان شکل گرفته است و موجودیت شهر به موجودیت باغستان گره خورده است. اگر مروری در بستر تاریخ داشته باشیم، قزوین را شهری می‌یابیم که همواره حلقه ای از باغات، دورتادور آن را گرفته بوده است. نقشه ای که در سال 1915 میلادی از قزوین تهیه شده، نشان می دهد که حدود 5 تا 6 برابر مساحت شهر، مساحت باغستانی است که به دور آن حلقه زده است و در امتداد آن نیز مزارع  در سمت جنوب دشت حاصلخیز قزوین قرار دارد.»

کرمانشاهانی با تاکید بر انکه اشارات تاریخی متعددی به باغستان وجود دارد گفت:« تمامی گردشگران ایرانی و غیرایرانی که از قزوین عبور کرده اند، به باغستان اشاراتی همراه با تحسن و شگفتی داشته اند که قدیمی ترین اشاره مکتوب در"سفرنامه ناصرخسرو" در قرن چهارم هجری آمده است: "دهم محرم به قزوین رسیدم، "باغستان" بسیار داشت؛ بی دیوار و خار و هیچ مانعی از دخول در باغات نبود و قزوین را شهری نیکو دیدم؛ بارویی حصین و کنگره بر آن نهاده، مگر آنکه آب در وی اندک بود و منحصر به کاریزها در زیر زمین." با توجه به این سند تاریخی می توان نتیجه گرفت که باغستان بسی بیشتر از 1100 سال قدمت دارد. نتیجه دومی که حاصل می شود این است که قزوین همیشه و در طول تاریخ با مسئله "کم‌آبی" مواجه بوده است و با این وجود، باغستان بیش از 1100 سال پایدار و آباد بوده است. شکل‌گیری باغستان در چنین شرایطی حاصل تعامل هوشمندانه مردم این سرزمین با شرایط طبیعی پیرامون آنها بوده است.»

تعارض با قوانین حفاظتی آثار ثبتی

این فعال محیط زیست قزوین افزود:« از سوی دیگر علاوه بر تمام مشکلات نامبرده، باغستان سنتی قزوین در فهرست آثار ملی به ثبت رسیده است و بنابراین، هرگونه مداخله در آن، مشمول "قوانین حفاظت از اثر ثبت شده" است. در این موارد، موضوع تا حدی اهمیت دارد که در قانون تعزیرات برای کسانی که به هرکدام از ارکان اثر ثبت شده آسیب بزنند و یا بنیان آن را متزلزل کنند، اعم از شخصیت حقیقی یا حقوقی جریمه و مجازات در نظر گرفته شده است.»

او با اشاره به مصوبه توقف عملیات طرح ترافیک نیز گفت:« علاوه بر این موارد و مهمتر از همه اینکه "شورایعالی شهرسازی ومعماری" مصوباتی اختصاصی در ارتباط با باغستان سنتی قزوین دارد که در آن، هرگونه تغییر کاربری، احداث و یا تعریض معبر را دارای مغایرت اساسی دانسته و ممنوع کرده است. متاسفانه در تهیه طرح جامع  ترافیک قزوین، "باغستان سنتی" به هیچ وجه مورد اعتنا قرار نگرفته است. نگاه "ماشین محور" در توسعه شهری و بی توجهی به  شاخص ها و توان اکولوژیک منطقه، باغستان و ظرفیت‌های محیط زیستی و فرهنگی-اجتماعی آن را به کل از ملاحظات توسعه شهری و از جمله طرح جامع ترافیک  خارج کرده است.»

مصوبه ای برای نجات باغستان از یک طرح بی مجوز

با این همه پیرو جلسه "شورایعالی معماری وشهرسازی" در دوم مهرماه 1397، دبیر این شورا در نامه ای خطاب به استاندار قزوین با تاکید بر اینکه « هرگونه تغییر کاربری، احداث یا تعریض معابر در باغستان سنتی قزوین، مغایرت اساسی محسوب می شود» بر لزوم توقف کلیه عملیات اجرایی در محدوده باغستان از جمله راهسازی و پل سازی و طرح تملک 200 هکتار از باغستان مخالفت کرد.
 
به گفته رئیس هیات مدیره" انجمن توسعه حیات شهر" قزوین، در جلسه مذکور این انجمن به ارائه گزارشی از مشخصه های باغستان سنتی، اهمیت حیاتی آن برای شهر قزوین پرداخت و روند مداخلات حاصل از توسعه شهری طی دهه های گذشته و اثرات مخرب آن بر باغستان و اکوسیستم قزوین را شرح داد. همچنین به معرفی پروژه های توسعه شهری پرداخت که در حال حاضر در حال اجرا و یا در برنامه کوتاه مدت قرار دارند و موجب تخریب بخش وسیعی از باغستان شده و آثاری فاجعه بار برای باغستان سنتی و شهر قزوین بر جای خواهند نهاد.

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.