احتمال عمدی بودن آتش سوزی مطرح است/ بخشی از تاریخ زمین شناسی سوخت

احتمال عمدی بودن آتش سوزی مطرح است/ بخشی از تاریخ زمین شناسی سوخت
کارشناس محیط زیست می‌گویند عدم مشارکت دادن جوامع محلی در بهره‌برداری از منابع، انگیزه‌های لازم را برای آتش زدن به جنگل‌های ارسباران در آنان ایجاد کرده است.
سه شنبه ۵ شهريور ۱۳۹۸
ساعت ۱۵:۱۹
کد مطلب: ۲۲۳۲۶
Share
اسکان نيوز: جنگل‌های ارسباران هفته پیش آتش گرفت. خبرهای ضد و نقیضی به دست می‌رسد که می گوید در برخی نقاط آتش‌سوزی همچنان ادامه دارد.

پس از گذشت چندروز و سوختن بیش از ۳۰۰هکتار از جنگل‌ها، نیروهای امدادی از جمله بالگردها برای اطفا حریق به منطقه رسیدند. همین موضوع انتقادات زیادی در پی داشت.

علت اصلی آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران چه بود؟ آیا عمدی در کار بود؟ جوامع محلی در آتش‌سوزی یا جلوگیری از آن چه نقشی دارند؟ کدام گونه‌های گیاهی و جانوری در آتش سوختند؟

محمدرضا مسعود، کارشناس حیات وحش؛  احمد بایبوردی، استاد دانشگاه، کارشناس منابع طبیعی؛ عاطفه مجتهدی، کارشناس آموزش و مشارکت اجتماعی در موضوعات زیستی محیطی و احمد رحمانی، مدیرعامل خانه محیط زیست آذربایجان و کارشناس مشارکت اجتماعی در میزگردی به این سئوالات پاسخ گفتند.

در ادامه بخش اول گزارش این میزگرد را می‌خوانید.

جنگل‌های ارسباران چرا مهم است؟ چرا آتش‌سوزی بخشی از آن تعداد زیادی از افراد را در سراسر کشور ناراحت و نگران می کند؟

مسعود: جنگل‌های ارسباران بخشی از اکوسیستم قفقاز است و می توان از آن به عنوان اکوسیستمی خاص یاد کرد. از طرفی بخشی از تنوع زیستی خزر را در بر می گیرد و از طرفی تنوع زیستی دریای سیاه را در اختیار دارد.

گفته می‌شود ۸هزار گونه گیاهی در ایران شناسایی شده است که ۱۰درصد از آن در جنگل‌های ارسباران وجود دارد. این جنگل‌ها علی رغم اینکه از جانب یونسکو به عنوان ذخیره گاه زیست کره ثبت شده است، اما مسئولان آن را جدی نگرفته‌اند و معتقدم ضعف‌های مدیریتی عامل بروز فجایعی همچون آتش‌سوزی است.

بایبوردی: ارسباران محل تلاقی سه جریان طبیعی است که گونه‌هایی گیاهی این جریانات در این محل استقرار یافته‌اند. موضوع نگران‌کننده این است که به دلیل تغییرات اقلیمی، جایگزین کردن گونه‌های از بین رفته بر اثر آتش‌سوزی یا بریدن درختان، کار بسیار دشواری است.

مدیران ما باید این را بدانند که ثبت جهانی یک منطقه مانند جنگل‌های ارسباران آسان اما نگه‌داشتن آن سخت است. باید بودجه و نیروی انسانی مناسبی اختصاص یابد که متاسفانه در سال‌های اخیر شاهد این اتفاق نبودیم.

مجتهدی: توسعه پایدار در هر جامعه‌ای به برخی منابع نیاز دارد که جنگل‌های ارسباران یکی از همین منابع است. اگر قرار باشد جنگل‌های ارسباران را از دست بدهیم، توسعه پایدار معنا خود را از دست می‌دهد. این جنگل‌ها یکی از قوی‌ترین و غنی‌ترین مناطق طبیعی ایران به شمار می آید و ما باید آن را حفظ کنیم.

رحمانی: کشور ما مناطق کویری زیادی دارد و به همین خاطر وجود جنگل‌های غنی ارسباران در منطقه آذربایجان بسیار حائز اهمیت است. ما سال‌هاست که از منابع جنگل‌های ارسباران استفاده می‌کنیم اما متاسفانه استفاده ما به گونه‌ای است که فرصت احیا دوباره نمی‌دهیم و همین باعث می‌شوند منابع تجدیدناپذیرمان را از دست بدهیم.
 
 
این روزها یکی از بحث‌های داغ در محافل مختلف، علت آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران است. برخی رسانه‌ها از عمدی بودن این آتش‌سوزی و ورود دستگاه قضا به موضوع خبر داده‌اند. شما چگونه فکر می‌کنید؟

مسعود: آتش‌سوزی جنگل در جهان دلایل مختلفی دارد؛ در برخی مناطق آتش‌سوزی جز توالی جنگل به حساب می‌آید و در برخی مناطق تابش مستقیم خورشید یا وجود یک تکه شیشه باعث بروز آتش‌سوزی می‌شود. این روزها همزمان با ارسباران، شاهد آتش‌سوزی جنگل‌های آمازون و جنگل‌های سیبری هستیم.

من با چند استدلال، احتمال عمدی بودن آتش‌سوزی ارسباران را قوی می‌دانم. در سطح کلان مدیریتی، اهالی بومی منطقه، در امور مختلف مشارکت داده نشده و در تصمیم‌گیری‌ها چندان تاثیرگذار نبوده اند و شاید به همین خاطر آتش‌سوزی جنگل ها برایشان از اهمیت چندانی برخوردار نباشد.

از طرفی دیگر از ۲۰هزار سال گذشته در ایران با آتش زدن به جنگل، عرصه مرتعی را برای پرورش دام افزایش می‌دادند که ممکن است همین تفکر در قرن حاضر هم وجود داشته باشد.

گاهی اوقات اختلافات موجود بین اهالی و خانواده های روستایی باعث می شود از سر ناآگاهی دست به اقداماتی همچون آتش‌سوزی جنگل‌ها بزنند. مطالبی هم درمورد اینکه حضور گردشگران در منطقه باعث بروز آتش سوزی شده دست به دست می شود که من معتقدم ارسباران در حال حاضر به خاطر نداشتن بسترهای لازم، نمی تواند میزبان تعداد زیادی از گردشگران باشد.

بایبوردی: امسال دوره ترسالی سپری کردیم و به خاطر بارندگی‌های اوایل سال، علف هایی در سطح جنگل رشد کرده بود که احتمال می رفت در فصل گرما دچار حریق شوند و هشدارهای لازم به ادارات مرتبط از جمله محیط زیست و منابع طبیعی داده شده بود.

اما عمدی بودن قضیه آتش‌سوزی را از این منظر می‌توانیم مورد بررسی قرار دهیم که از ورزقان تا خداآفرین ذخایر معدنی خوبی در استان ما وجود دارد و فلزات گرانبهایی همچون طلا و مس از آن‌ها استخراج می شود. بهره‌برداران این معادن گاهی با تحریک بومیان منطقه اقدام به جنگل تراشی می کنند که متاسفانه جوامع محلی نیز برای مقابله با این امر آموزش ندیده‌اند.

مجتهدی: تا زمانی که جوامع محلی در یک منطقه ذی‌نفع نباشند و در امور مختلف از جمله گردشگری و برداشت از معادن خود را دخیل ندانند، شاهد اتفاقاتی مشابه خواهیم بود.

حتی اگر ما بتوانیم محیط بانان و جنگل بانانی متخصص و ماهر تربیت کنیم و تجهیزات روز را در منطقه به کار بگیریم، بازهم بدون مشارکت جوامع محلی نمی توانیم به نتایج مطلوبی برسیم.

افراد بومی یک منطقه به خاطر تعلق خاطر و دانش بومی که دارند می توانند در پیشگیری از وقوع حوادثی همچون آتش‌سوزی در جنگل مثمر ثمر واقع شوند اما متاسفانه در سطح کلان معمولا نادیده گرفته می‌شوند.

رحمانی: اگر گفته می‌شود که آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران عمدی بوده است و این احتمال وجود دارد، پس باید به فکر برطرف کردن خلاهایی که در مسائل اجتماعی داریم باشیم.

متاسفانه مسئولان ما هیچ‌گاه برای ورود به جوامع محلی ادبیات مناسبی نداشته‌اند و معمولا با نگاهی از بالا به پایین و صدور دستور سعی کرده اند شکل ظاهری مشارکت را حفظ کنند اما واقعیت این است که موفق نشده اند.

 در موضوع خشک شدن دریاچه ارومیه، اهالی منطقه به جا مقابله با خشک شدن دریاچه، از آن استقبال می‌کردند درحالی‌که بعدهای فهمیدند چه نعمت بزرگی را از دست داده‌اند. در موضوع جنگل ها همینطور است؛ شاید بعدها پی ببریم که چه منبع ارزشمندی را از دست داده‌ایم اما قطعا آن موقع دیر خواهد بود.

تصاویری دردناک از اجساد سوخته چندین جانور در فضای مجازی منتشر شده بود که بعدها مشخص شد مربوط به آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران نیست. اما قطعا آتش‌سوزی ارسباران هم بدون تلفات نبود.

مسعود: درست است. متاسفانه در این آتش‌سوزی برخی گونه‌های خاص گیاهی و جانوری از دست رفتند که در برهه‌های خاص زمین شناسی به وجود آمده بودند.

سرو کوهی گیاهی است که در ۷۰سالگی به بلوغ می رسد و با از بین رفتن اش، احتمال رویش دوباره یا جایگزینی آن بسیار کم است.

همچنین در آتش‌سوزی جنگل‌ها، برخی گونه‌های جانوری نمی توانند فرار کنند و به همین خاطر از بین می‌روند، گوزن مینیاتوری که با عنوان «شوکا» هم شناخته می‌شود در طول سال های سال در منطقه ضیاگاه و خانقاه استقرار یافته بود که متاسفانه آتش‌سوزی در این مناطق باعث نابودی این گونه شد.

حیوانات دیگری همچون خرس قهوه‌ای هم ممکن است بر اثر همین آتش‌سوزی از زیستگاه خود خارج شوند و عواقب ناخوشایندی پیش رویشان قرار بگیرد.

می‌توانم بگویم که در آتش‌سوزی جنگل‌های ارسباران، بخشی از تاریخ زمین شناسی خود را از دست دادیم.
 
مرجع: مهر

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.