کلان شهرها و دردی به نام «اگزما شهری»

کلان شهرها و دردی به نام «اگزما شهری»
«اگزما شهری»، اصطلاحی برای توصیف نابسامانی جداره‌ها و نماهای ساختمانی در کلان‌شهرهای کشور از جمله تبریز است که در نیم قرن اخیر مانند خوره بر جان معماری اصیل ایرانی- اسلامی افتاده و منظر اجتماعات شهری را زشت کرده است.
چهارشنبه ۲۴ مهر ۱۳۹۸
ساعت ۱۲:۱۶
کد مطلب: ۲۳۳۰۷
Share
اسکان نيوز: نما برای شهر همانند پوست برای بدن است و نبود زیبایی، هماهنگی، یکپارچگی و هویت‌مندی در نماهای معماری شهر، نشانگر از دست رفتن و به مخاطره افتادن صحت و سلامت تن و جان شهر است که در ادبیات شهرسازان و معماران از آن به عنوان «اگزمای شهری» نام برده می‌شود.

سیما و منظر شهری، نشان از شخصیت یک شهر و منعکس‌کننده تاریخ و فرهنگ ساکنان آن است، به طوری که منظر موزون و هماهنگ در ذهن افراد تصویر مناسبی از شهر می‌سازد که به نوبه خود بر میزان رضایتمندی افراد از محیط زندگی خود تاثیرگذار بوده و در طرف دیگر، نابسامانی منظر شهری، چهره‌ای نامطلوب، خشن و ناخوشایند از شهر را به ذهن شهروندان و مسافران متبادر می‌کند و به طور غیرمستقیم تبعات اجتماعی و فرهنگی فراوانی به دنبال دارد.

با توجه به این‌که کیفیت سیما و منظر شهری تاثیر به سزایی در بهبود وضعیت اقتصادی هر شهر از طریق جذب سرمایه‌ها و امکانات محیط پیرامون دارد، ارتقا کیفیت آن از کلیدی‌ترین ابزارهای توسعه شهری محسوب می‌شود.

کانون معماران و شهرسازان آذربایجان شرقی با برگزاری نشست علمی و تخصصی یک‌روزه‌ای با عنوان «واکاوی پوسته‌های معماری ایران در نیم قرن اخیر» به بررسی وضعیت معماری و نماهای شهری پرداخته و راهکارهای لازم برای ساماندهی نابسامانی‌های سیما و منظر شهری را ارایه کردند که ماحصل آن در زیر ارایه می‌شود.

نما ساختمان‌ها شخصیت یک شهر را نشان می‌دهند

رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شهرهای کشور و معاون شهرسازی و معماری شهرداری کلانشهر تبریز با بیان این‌که معماری تا دهه ۳۰ تا ۴۰ در کشور بیشتر ۲ طبقه بود چراکه سازه بیشتر از آن جواب نمی‌داد، می‌گوید: ساخت ساختمان‌های بلندمرتبه به طور ناگهانی و به شکل غاقلگیرکننده‌ای در شهرها شروع شد و سیماومنظر شهری نیز زائیده لجام گسیخته شهرهاست.

محمد عزتی با اشاره به این‌که ساخت ساختمان‌های ۲ طبقه کار دست معماران بود، می‌افزاید: در آن زمان آنان به عنوان معمار تجربی در ساخت‌وساز فعالیت می‌کردند و اکنون جای آنان را مهندسان معمار گرفته است.

وی با تاکید بر این‌که معمار بخشی از ساختمان است، اظهار می‌کند: با ایجاد تنوع در مصالح و نماهای ساختمانی، نوع ساخت‌وسازها در شهرها تغییر یافت و معماری‌ها و نابسامانی‌های مختلفی در جداره‌ها و مناظر شهری نمود پیدا کرد که ادامه این روند مشکل‌ساز بوده و نیاز به ساماندهی دارد.

معاون شهرسازی و معماری شهرداری کلانشهر تبریز می‌گوید: معماری و نما جز مهمترین بخش‌های ساختمان و اجرا آن الزامی است، زیرا سازه و تاسیسات پشت معماری پنهان می‌شود.

عزتی، یادآوری می‌کند: ارزش نما ساختمان بیشتر از برخی تخصص‌هاست چراکه نما هم نقش خصوصی و ساختمانی را ایفا می‌کند و هم نقش شهری و عمومی را بر عهده دارد و برای مدیران شهری در کنار سازه نقش نما بیشتر است. 

وی با بیان این‌که در زمان کنونی شهرداری تبریز ساختمان بدون نما را قبول ندارد، می‌گوید: در سال‌های گذشته شهرداری با قبول تعهد نماسازی یا سفته و چک برای مالک بنا پایان کار صادر می‌کرد ولی در اکثر موارد به سرانجام نمی‌رسید. 

رئیس کمیسیون شهرسازی و معماری شهرهای کشور با اشاره به این‌که نما ساختمان‌ها شخصیت یک شهر را نشان می‌دهند، اظهار می‌کند: شهروندان و مسافران برای ثبت خاطره از یک شهر به سراغ نماهای مختلف آن می‌روند و در این بین نماهای سنتی از جایگاه ویژه‌ای برخوردارند.

عزتی می‌افزاید: نما سنتی و مدرن در معماری و شهرسازی هر کدام در نوبه خود از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است و شهرداری تبریز برای بهتر شدن نماهای شهری از طرح‌های معماران و شهرسازان استقبال می‌کند.

وی با بیان این‌که بزرگ‌ترین بافت تاریخی کشور با ۴۶۰ هکتار در تبریز قرار دارد، یادآوری می‌کند: تاریخ تهیه و اجرا طرح‌های جامع شهری به سبک مدرن به دهه ۴۰ و ضوابط آئین نامه پیش آمدگی ساختمان در گذر به سال ۱۳۱۰ تا ۱۳۱۲ برمی‌گردد که این آئین‌نامه برای ایجاد انعطاف در نماهای ساختمان و جلوگیری از صاف دیده شدن آن‌ها تصویب شده است.

عزتی، با اشاره به این‌که ۷۸ درصد قطعات بناهای تبریز زیر ۲۰۰ مترمربع و ۵۵ درصد قطعات زیر ۱۰۰ متر مربع است، ادامه می‌دهد: ضابطه‌مندی در اجرا معماری این قطعات قدرت مانور معماران را پایین آورده است چراکه معماری هنر بوده و زیر ۵۰ درصد آن ضابطه و بالای ۵۰ درصد آن هنر است.

معماران و شهرسازان شهر تاب آور و همه شمول را مطالبه گری کنند

رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای اسلامی تبریز نیز می‌گوید: شهرسازان و معماران تنها بر بخشی از ساخت‌وسازهای شهری نقش داشته و دیدگاه‌های خود را در آن‌ها عملی می‌کنند و در تبریز نیز مانند خیلی از کلانشهرها در کنترل ساخت‌وسازها خیلی موثر عمل نشده است.

فریدون بابایی‌اقدم با تاکید بر برخورد با ساخت‌وسازهای غیرمجاز شهری می‌افزاید: شورای تبریز فرصت ۴۰ روزه‌ای به شهرداری تبریز داده است تا پس از بررسی‌های لازم طرحی را برای نحوه مدیریت، نظارت و کنترل بر ساخت‌وسازها ارایه کند.

وی یادآوری می‌کند: در این راستا با توجه به این‌که معاونت اجرایی شهرداری متولی این کار است ولی بیشتر جنبه سوری داشته و عملکردی را از خود ندارد بنابراین شورا پیشنهاد ایجاد معاونت تحت عنوان پایش یا پیشگیری از ساخت‌وسازهای غیرمجاز در شهرداری را ارایه کرده است.

عضو شورای تبریز می‌گوید: کانون معماران و شهرسازان می‌تواند شهرداری را در ایجاد مکانیسم‌هایی برای نظارت قابل دفاع در ارتباط با ساخت‌وسازها در شهر کمک کند.

بابایی‌اقدم ادامه می دهد: برای شکل گرفتن شهر پایدار نیاز به مجموعه اقداماتی است تا شهر تاب‌آور شود و با این وضعیت که در خوشبینانه‌ترین حالت ۸۰ درصد ساخت‌وسازها در تبریز از کانال غیرمجاز شکل می‌گیرد نباید خیلی امیدوار به ایجاد شهر تاب‌آور شد.

وی با تاکید بر مطالبه‌گری معماران و شهرسازان در خصوص ایجاد شهر تاب‌آور و همه شمول، اظهار می کند: در طراحی‌های شهری وضعیت تمامی گروه‌های اجتماعی ساکن در شهرها اعم از گروه‌های آسیب‌پذیر و عادی باید مدنظر قرار گیرد در حالی که این موضوع خیلی مغفول مانده است.

رئیس کمیسیون معماری و شهرسازی شورای اسلامی تبریز با اشاره به ابلاغیه شهر دوستدار کودک در سال گذشته از سوی سازمان شهرداری‌های کشور به شهرداری‌ها، می‌گوید: اجرا این ابلاغیه نیاز به مطالبه‌گری مردم و شهروندان دارد و این کانون می تواند در این زمینه و داشتن شهری همه شمول نقش آفرین باشد.

بابایی اقدم همچنین با تاکید بر ضرورت تغییر رویکرد در برنامه‌ریزی و طراحی‌های شهری و تحقق عدالت اجتماعی، می‌افزاید: این‌که در شرایط کنونی طرح‌های توسعه شهری و جامع تفصیلی توانسته پاسخگو مطالبات شهروندان، معماران و شهرسازان باشد یا نه نیاز مطالبه‌گری کانون معماران و شهرسازان از مجموعه مدیران شهری دارد.

وی یادآوری می‌کند: در تبریز معماری و معماران تحت‌الشعاع شهرسازی قرار گرفته‌اند و در عرصه‌های تصمصم‌گیری و ارکان مدیریت نقشی از آنان دیده نمی‌شود و این کانون می‌تواند فرصتی برای مطرح کردن بیشتر معماران در سطح جامعه ایجاد کند تا آنان در زیبا و زیست پذیر کردن شهر نقش ایفا کنند.




نمایی از یک خیابان با ساختمان های فاقد هویت معماری اصیل ایریان - اسلامی

تبریز پیشینه غنی در معماری دارد/ معماری به جامعه، فرهنگ و بازه زمانی تحمیل می‌شود

معمار و رئیس هیات مدیره مهندسان مشاور حجمین نیز با بیان این‌که معماران در بسترها و زمان‌های مختلفی با پدیده‌های متنوعی مواجه بوده و باید پاسخگو باشند، می‌گوید: انسان همیشه در حال تغییر جهان خودش است که گاه آن را آباد و گاه نابود کرده و آسیب‌های جبران‌ناپذیری به آن وارد می کند و معماری نیز چنین چیزی است چراکه به یک جامعه، فرهنگ، مکان و بازه زمانی تحمیل می شود.

محمود ارحمی، با بیان اینکه عمر مفید یک بنا معماری خیلی بیشتر از آن است که به این سادگی بتوان از کنار آن رد شد، می افزاید: اگر یک بنا معماری نقش خودش را درست ایفا کند به طور یقین نما و فضاهای داخلی آن ساختمان نیز همان شاکله را خواهد داشت چراکه یک بنای درست ۱۰۰ درصد در رفتار اطرافیان موثر است.

وی با اشاره به ماندگاری بالا یک بنا ساختمانی اظهار می‌کند: با توجه به این‌که چندین نسل در یک بنا زندگی خواهند کرد معماران می‌توانند با تعهد اخلاقی و رعایت اخلاق حرفه‌ای نقش به‌سزایی در ماندگاری بنا ایفا کنند.

ارحمی، با بیان این‌که تبریز پیشینه غنی در معماری دارد، ادامه می دهد: جایگاه و وزنه بناهای سده‌ها و دهه‌های گذشته سنگین‌تر از بناهای جدید و مدرن است و این امر ناشی از این است که در دوره معاصر معماران نتوانسته‌اند چنین بناهایی را احداث کنند و این مساله به کم کاری آنان برمی گردد.

نما ساختمان نسبت به بقیه اجزا از اهمیت ویژه ای برخوردار است 

دبیر نشست علمی- تخصصی «واکاوی پوسته‌های معماری ایران در نیم قرن اخیر» نیز با بیان این‌که از ۲ جنبه نما نسبت به بقیه اجزا ساختمان از اهمیت ویژه ای برخوردار است، می‌گوید: اول این‌که فهمیدن معماری از نما شروع می‌شود و مخاطب اثر معماری از نما وارد موضوع می‌شود.

مهدی سلطانی می‌افزاید: دیگر این‌که سروکار نما نسبت به وجوه سازنده معماری با بخش بیشتری از مردم سروکار دارد و همیشه در برابر چشم بوده و مخاطبش جامعه است نه این‌که کسی که داخل ساختمان زندگی می‌کند.

وی با بیان این‌که بهبود در شرایط نما در ایران و به تبع آن تبریز با آئین‌نامه امکان‌پذیر نیست، اظهار می‌کند: مقاومت معمار در برابر خواست جامعه نیز شدنی نیست چراکه باید گذران زندگی خود را تامین کند.

مدیر بخش معماری مهندسی مشاور زمین ژرفاب می‌گوید: راه حل بهبود در شرایط نما، آگاه کردن مردم است و جامعه معماری باید مردم را در خصوص اهمیت و جایگاه نما در ساختمان و منظر شهری آموزش دهد.

سلطانی، ادامه می‌دهد: از راه‌های معماران برای ترغیب مردم به اجرا نماهای ماندگار ساخت نمونه است تا شاید در بین آنان مورد قبول واقع شود و ایده‌های معماری بتواند جایگاه خود را در جامعه به دست بیاورد.

وی یادآوری می‌کند: بهتر شدن نما شهری با یک نهاد یا چند نهاد انجام‌پذیر نیست بلکه نیاز به یک نهضت عمومی است.

روابط متقابل مولفه‌های نما، ساختار نما شهری را شکل می‌دهد 

عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی آذربایجان شرقی نیز معتقد است، در بررسی نما نمی‌توان هیچ وقت آن را به صورت مجزا و مجرد بررسی کرد چراکه ساختار نما در حقیقیت از مولفه‌های مختلفی تشکیل شده که با هم روابط متقابلی دارند و تاثیر متقابل آن‌ها نما ساختمانی را شکل می‌دهد.

شهاب آدم نوه سی می‌افزاید: نما از ۲ بعد کلان و خرد قابل بررسی است؛ از بعد کلان بحث فضای شهری پیش می‌آید که با ۳ عنصر کنشگر، کالبد و کارکرد مورد ادراک قرار می‌گیرد.

وی اظهار می‌کند: مولفه‌های نما باید از بعدهای اقتصادی، اجتماعی، حقوقی، زیبایی شناسی، فنی و شیوه ساخت مورد بررسی قرار گیرد چراکه تاثیر متقابل این مولفه‌ها گفتمان حاکم نما شهری را شکل می‌دهد.

عضو هیات مدیره سازمان نظام مهندسی آذربایجان شرقی می‌گوید: از بعد زیبایی شناختی نیز مباحث مربوط به ریتم، توازن و تقارن پیش می‌آید و از لحاظ حقوقی نیز یکی از آیتم‌ها در شکل‌گیری خط آسمان شهر یا نما شهر، تاثیر مستقیم و غیرمستقیم تعداد پارکینگ یا فضا باز برای هر واحد است که تعداد طبقات آن را مشخص می‌کند.

آدم نوه سی با اشاره به تاثیر مسائل اقتصادی بر روی نماهای ساختمانی ادامه می‌دهد: وقتی در جامعه‌ای اقتصاد نقش اول را بازی می‌کند سازندگان و سرمایه‌گذران نقش اصلی را در راس قدرت ایفا و شکل ساختمان و بدنه‌های شهر را تعیین می‌کنند.

وی با بیان این‌که فضا شهر یا معماری فرهنگ منجمد یک دوره تاریخی در یک محدوده زمانی است، یادآوری می‌کند: در بررسی موضوع نماهای شهری باید روابط متقابل مولفه‌ها را مدنظر داشت و نقش اصلی هر یک را در گفتمان شکل‌گیری نماها مشخص کرد.
 
مرجع: ایرنا

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.