بررسی طرح مطالعاتی استخراج آب‌های ژرف در سيستان

ورود بنياد مستضعفان به يك پروژه پرسرو‌صدا

سازمان محيط زيست درخواست صدور مجوز از سوی وزارت نيرو را رد كرد
ورود بنياد مستضعفان به يك پروژه پرسرو‌صدا
علی‌رغم تبصره‌ای در مورد طرح‌های مطالعاتی که می‌گوید: «مع‌الوصف با توجه به ضرورت تقویت رویکرد علمی در کشور، مطالعات علمی و امکان‌سنجی بهره‌برداری از منابع آب ژرف تجدیدپذیر با درنظرگرفتن و بررسی جدی پیامدهای زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی استفاده از این منابع (در صورت وجود)، تحت نظارت جدی سازمان حفاظت محیط ‌زیست و سایر نهادهای ذی‌ربط بلامانع است. بدیهی است آن دسته از مطالعات علمی و اکتشافی آب‌های ژرف که شامل هرگونه حفاری و دخل و تصرف در طبیعت باشند، نیاز به ارزیابی اثرات زیست‌محیطی دارند و در مورد امکان و مجوز انجام آن‌ها به صورت موردی توسط این سازمان تصمیم‌گیری خواهد شد». با‌اين‌حال، برخی مقام‌های مسئول چندان دريافت مجوز از سازمان حفاظت محيط‌ زيست را واجب نمی‌دانند و حتی حضور اين سازمان در مراحل حفاری را هم تلويحا ناديده گرفته‌اند.
شنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۶
ساعت ۱۱:۵۷
کد مطلب: ۹۱۶۸
Share
اسکان نيوز: زمزمه‌ها برای اجرای نخستین پروژه مطالعاتی درباره استخراج آب‌های ژرف با چاشنی حفاری نفتی در منطقه سيستان استان سيستان‌وبلوچستان، چند وقتی است مطرح شده است. اين حرف‌ها كه بيشتر در قالب همان زمزمه و ردپای خاموش وزارت نيرو و شركت‌های زيرمجموعه می‌گنجيد، از حرف‌های رضا اردكانيان، وزير نيرو، در يك نشست خبری رنگ بيشتری از واقعيت به خود گرفت. هرچند در آن زمان، اردكانيان اعلام كرده بود تصميم‌گيری در‌اين‌باره قبل از او صورت گرفته است، اما اعلام كرد اين پروژه مطالعاتی با اتكا به بررسی اوليه سازمان برنامه و بودجه، اعتبار دريافت كرده و كار خود را در سيستان‌و‌بلوچستان آغاز كرده است. حالا در مرحله بعد، حبيب‌الله دهمرده، نماينده مردم زابل در مجلس شورای اسلامی، هم خبر داده عمليات حفاری اين چاه گمانه از فروردين ٩٧ آغاز می‌شود و تاكنون نيز ٢٥ميليارد تومان برای حفر اين چاه اختصاص داده شده است. او گفته طرح حفاری از آب‌های ژرف در سیستان‌وبلوچستان برای نخستین‌بار در تیر ٩٥ در نشست اعضای کمیسیون آموزش و تحقیقات با معاون علمی‌ و‌ فناوری رئیس‌جمهوری مطرح شد. نماینده مردم زابل، زهک،  نیمروز و هیرمند در مجلس شورای اسلامی، افزود: در جلسه با معاون علمی و فناوری رئیس‌جمهوری، ستاری مطرح کرد که دانش حفاری آب‌های ژرف در ایران وجود ندارد و این دانش در اختیار کشورهای روسیه و فرانسه است که به حول و قوه الهی به مدت دو سال مطالعات علمی فراوانی روی این پروژه انجام شده که در نهایت این دانش و فناوری در کشور بومی شد.

 ورود بنیاد مستضعفان به استخراج آب‌های ژرف

او خبر داده است که به‌دنبال پيگيری‌ها، ردیفی در بودجه ٩٦ برای مطالعه آب‌های ژرفی در سیستان پیش‌بینی و برای عملیاتی‌شدن این پروژه تفاهم‌نامه‌ای میان وزارت نیرو و بنیاد مستضعفان منعقد شد که بر اساس آن  به حفر چاه آب اقدام کنند، از سوی دیگر، رئيس سازمان برنامه و بودجه نیز  ٢٥میلیارد تومان به این موضوع اختصاص داد. بنابر گفته او، قرار است در بازه زمانی كمتر از سه ماه حفاری کامل چاه به عمق دو هزار متر تحقق یابد. اين سخن‌ها در حالی از سوی اين نماينده مجلس و البته چند تن از مسئولان مطرح می‌شود كه هنوز سازمان حفاظت محيط ‌زيست مجوزی برای اين حفاری صادر نكرده است. طبق بيانيه‌ای كه اين سازمان درپی حرف‌وحديث‌های اين طرح مطالعاتی در بهمن‌ سال جاری صادر كرد: «با توجه به ناکافی‌بودن دانسته‌ها و نادانسته‌های علمی و محدودیت تجربیات عملی ملی و بین‌المللی درباره آب ژرف و همچنین تجربیات منفی کشور از تبعات درازمدت محیط‌ زیستی رویکردهای صرفا فنی، نظیر برداشت از آب‌های زیرزمینی، سدسازی، انتقال آب و شیرین‌سازی آب دریا و با عنایت به این مهم که کشور در‌حال‌حاضر به تمرکز جدی بر مقوله کاهش مصارف و تقاضای آب (در مقابل افزایش عرضه آب از طریق اکتشاف و بهره‌برداری از منابع جدید) نیاز دارد، سازمان حفاظت محیط ‌زیست در‌حال‌حاضر و تا اطلاع ثانوی، با هرگونه استحصال و بهره‌برداری از منابع آب ژرف تجدیدپذیر و غیرتجدیدپذیر مخالف است».

 بدون مجوز سازمان محيط‌ زيست حفاری مطالعاتی هم ممنوع

با اين حال در اين بيانيه، تبصره‌ای هم برای طرح‌های مطالعاتی در نظر گرفته می‌شود: «مع‌الوصف با توجه به ضرورت تقویت رویکرد علمی در کشور، مطالعات علمی و امکان‌سنجی بهره‌برداری از منابع آب ژرف تجدیدپذیر با درنظرگرفتن و بررسی جدی پیامدهای زیست‌محیطی، اقتصادی و اجتماعی استفاده از این منابع (در صورت وجود)، تحت نظارت جدی سازمان حفاظت محیط ‌زیست و سایر نهادهای ذی‌ربط بلامانع است. بدیهی است آن دسته از مطالعات علمی و اکتشافی آب‌های ژرف که شامل هرگونه حفاری و دخل و تصرف در طبیعت باشند، نیاز به ارزیابی اثرات زیست‌محیطی دارند و در مورد امکان و مجوز انجام آن‌ها به صورت موردی توسط این سازمان تصمیم‌گیری خواهد شد». با‌اين‌حال، برخی مقام‌های مسئول چندان دريافت مجوز از سازمان حفاظت محيط‌ زيست را واجب نمی‌دانند و حتی حضور اين سازمان در مراحل حفاری را هم تلويحا ناديده گرفته‌اند.

در همين زمينه سيدمحمدرضا رضازاده، مديرعامل شركت توسعه منابع آب و نيروی ايران، در جريان بررسی این طرح در گفت‌وگويی، می‌گويد: «ما نتايج مطالعات را به آن‌ها (سازمان محيط ‌زيست) می‌دهيم و حتما اگر كار جدی شود در مرحله اجرا، مراحل را با سازمان محيط ‌زيست طی خواهيم كرد». اين سخن در حالی مطرح می‌شود كه مديركل دفتر آب‌وخاك سازمان حفاظت محيط‌ زيست هرگونه هماهنگي و درخواست مجوز برای حفاری مطالعاتی با اين سازمان و اداره محيط‌ زيست استان سيستان‌وبلوچستان را رد می‌كند.

  هنوز چيزی مشخص نيست

سيدمحمدرضا رضازاده، مديرعامل شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران، با شرح جزئيات اين پروژه می‌گويد: «پروژه آب‌های ژرف چند وقتی است كه به‌عنوان يكی از گزينه‌ها، مورد توجه جدی‌تری قرار گرفته است. البته اين پروژه صرفا در مرحله شناخت و بررسی است. در قدم اول، كاری كه برعهده ما گذاشته شده، حفاری يك چاه اكتشافی است.

مطالعه‌ اوليه‌ای كه مهندسی مشاور روی اين موضوع انجام داده و معاونت علمی و فناوری رياست‌جمهوری و وزارت نيرو دخيل در اين پروسه هستند، حكايت از آن دارد كه در اعماق زياد، منابع آبی وجود دارد. اين‌كه كيفيت اين آب‌ها چگونه است، چقدر قابل‌استحصال است و... را نتايج مطالعات مشخص می‌كند و چه‌بسا اساسا به اين جمع‌بندی برسيم كه كيفيت اين آب مناسب نيست يا احجامی كه در بررسی‌های اوليه پیش‌بینی شده، احجام درستی نباشد». او ادامه می‌دهد: «اصل مطالعه به‌عنوان بررسی در دستور كار است و فعلا مشغول مقدمات حفاری يك چاه اكتشافي در اين زمينه هستيم. بلوك‌های متعددی در كشور شناسايی اوليه شده و توصيه به حفاری چاه اكتشافی در نقاط ديگری هم داده شده، اما فعلا فقط يك چاه اكتشافي در منطقه سيستان در دستور كار قرار گرفته است».

 نقاط ديگر هدف كدام‌اند؟

از او در مورد نقاط ديگر حفاری هم می‌پرسم. او اعلام می‌كند اين پروژه مربوط به موسسه تحقيقات آب است و از آن‌ها بپرسيد و ادامه می‌دهد: «ما كارفرمای حفاری اين چاه اكتشافی هستيم، اما بلوك‌بندی توسط ما انجام نشده و در تعامل ديگری بين معاونت علمی و فناوری رياست‌جمهوری و وزارت نيرو كه مركز تحقيقات آب هم از زيرمجموعه‌های وزارت نيرو در آن دخيل بوده، بلوك‌بندی‌ها انجام شده است و نقاط ديگری را هم كه احتمال بيشتری بر وجود آب‌های ژرف می‌دادند بررسی كرديم، اما فعلا حفاری در آن نقاط در اولويت نيست». بااين‌حال، پيگيري‌های نشان داد اين پروژه در استان‌های شرقی در دست بررسی است و نقاط مورد اشاره اين مقام مسئول، مناطق ديگري در جنوب استان سيستان‌وبلوچستان، خراسان جنوبی، شمال استان فارس و همين‌طور كرمان در نظر گرفته شده است.

رضازاده در مورد عمق اين چاه می‌گويد: «اگر آبی وجود داشته باشد، در اعماق بين هزارو ٥٠٠ تا دو هزار متر است، اما اين ميزان در عمل خود را نشان خواهد داد و دبی آب به‌صورت برآوردي حدود هزار ميليارد مترمكعب اعلام شده، اما بايد ببينيم به كجا می‌رسد».

به گفته او، اگر به نتيجه رسيديم كه استخراج آب ژرف از اين منطقه امكان‌پذير و احجام و كيفيت آن نيز مناسب است، بعدها چاه‌های ديگری هم در اين منطقه حفر می‌شوند. مديرعامل شركت توسعه منابع آب و نيروي ايران با اشاره به اين‌كه مقدمات كار فراهم شده، ادامه می‌دهد: برای اين پروژه مطالعاتي، مناقصه‌ای برگزار و شركت‌ حفار انتخاب شده و جاده دسترسی به محل حفاری را هم ساخته‌ايم. اگر مقدمات انجام شود و تامين منابع مالی صورت بگيرد، اين حفاری در اوايل سال ٩٧ آغاز خواهد شد. به گفته او، هزينه‌ای كه برای حفاری يك چاه اكتشافی برآورد میشود، بين ٢٠ تا ٣٠ ميليارد تومان است، اما اين رقم برای پروژه مطالعاتی است و اگر به مرحله بهره‌برداری برسد، قطعا ارقام بسيار بيشتری را می‌طلبد.

 با اداره محيط زيست استان هماهنگيم

رضازاده در اين گفت‌وگو از هماهنگی با سازمان حفاظت محيط‌زيست هم خبر می‌دهد. به گفته او: «تا اينجای كار با همكاران محيط‌ زيست استان هماهنگ هستيم و قاعدتا برای صرف مطالعه نبايد كسی مخالفت كند. اگر يك‌روزی بنای استخراج از چاه را داشتيم، بر اساس نتايج مطالعات، هم ما و هم سازمان محيط ‌زيست و ديگر نهادهای مسئول بايد تصميمی منطقی بگيريم كه همه ‌جوانب در آن ديده شده باشد، اما امروز اطلاعات همه بسيار ناقص است و نمی‌توان اعلام نظر رسمي كرد، اما برای طرح مطالعاتی اداره محيط‌زيست استان همراهی كرده‌اند، هرچند اظهارنظرهايی را از مسئولان سازمان محيط‌ زيست شنيده‌ايم كه آن‌ها با اين كار مخالف هستند، اما قاعدتا آن‌ها هم با مطالعه مشكلي ندارند، اما ممكن است بر اساس رويه‌ها و ضوابط خود با ضوابط كار ابهام داشته باشند كه ما نتايج مطالعات را به آن‌ها می‌دهيم و حتما اگر كار جدی شود، برای اجرای كار، مراحل با سازمان محيط ‌زيست هماهنگ خواهد شد.

اين مقام مسئول با بيان اين‌كه منطقه زابل در سيستان برای اجرای پروژه در نظر گرفته شده است، در مورد چرايی انتخاب اين منطقه می‌گويد: وزارت نفت در اين منطقه كارهای تحقيقاتی برای بررسی وجود نفت در اعماق داشته و به شواهدی از وجود آب‌هاي ژرف دست پيدا كرده ‌است. شركت مشاور نيز، ضمن استفاده از آن اطلاعات، خود نيز يك‌سری اطلاعاتی را با روش‌های ديگری انجام داده و اين احتمال كه در آن مناطق منابع آب بيشتري وجود داشته باشد، مطرح شده است. تحليل شركت مشاور آن است كه رشته‌كوه‌های شرق كشور، مثل يك سد زيرزمينی عمل كرده و آب‌هاي در عمق زياد را يك جا جمع كرده است. بااين‌حال، رضازاده از بيان اسم شركت مشاور امتناع كرد.

 درخواست مجوز نداشته‌ایم

با تمام این احوال، هماهنگی با سازمان حفاظت محیط ‌زیست از سوی مسئولان این سازمان رد شد. علی مریدی، مدیرکل دفتر آب و خاک سازمان محیط ‌زیست می‌گوید: اگر درخواست مجوزی انجام شود، باید از سوی اداره محیط ‌زیست استان سیستان‌وبلوچستان باشد. این موضوع را با مسئولان استان هم چک کردیم؛ تا این لحظه هیچ مجوزی برای طرح مطالعاتی استخراج آب‌های ژرف درخواست نشده است، درحالی‌که این اقدام باید با هماهنگی و مجوز نماینده سازمان محیط ‌زیست استان صورت پذیرد و اجازه اداره کل حفاظت محیط ‌زیست سیستان‌وبلوچستان ضروری است.

او در این گفت‌وگو ادامه می‌دهد: برداشت از آب‌های ژرف ممنوع است. این ممنوعیت در حدی است که حتی درخواست آن از سوی وزارت نیرو هم نباید صورت بپذیرد، اما چون ابعاد زیست‌محیطی آن شناخته‌شده نیست و می‌خواهیم این پدیده را بشناسیم، از لحاظ مطالعات و پژوهش بلامانع است. بااین‌حال، این بلامانع‌بودن به این معنا نیست که آن‌ها می‌توانند هر کار می‌خواهند انجام دهند و نیاز به مجوز سازمان محیط ‌زیست ندارند.

به گفته این مقام مسئول در سازمان حفاظت محیط ‌زیست، این هماهنگی از سوی دوستان وزارت نیرو انجام نشده است. باید ما را در جریان بگذارند و محل مورد فعالیت هم باید با اطلاع نمایندگی استان باشد، زیرا اگر در مناطق چهارگانه محیط ‌زیست باشد، فعالیت در آن منطقه به کل ممنوع است. 

مریدی در ادامه با اشاره به اهمیت صدور مجوز از سوی سازمان حفاظت محیط ‌زیست می‌افزاید: اگر فعالیت عمرانی در این مناطق صورت بپذیرد، حتما باید با هماهنگی و نظارت سازمان محیط ‌زیست باشد. چاه حفاری، پسماندهایی دارد که باید به طریق اصولی در محل، دپوی موقت شود. از طرفی المان‌های دیگری هم وجود دارد که ضرورتا باید با هماهنگی این سازمان باشد». از او درباره بیانیه سازمان محیط ‌زیست می‌پرسم.

به گفته او: در بیانیه دلیلی که به پژوهش، مجوز داده‌ایم آن است که ابعاد زیست‌محیطی آن را بشناسیم. برای این‌که این ابعاد را شناسایی کنیم پس باید پای کار باشیم. این‌که بخواهند بدون هماهنگی با سازمان، دست به اقدام بزنند، عملا این مطالعه عقیم می‌ماند. شاید به این نتیجه برسیم که آن منطقه پتانسیل آب ژرف دارد، اما کسی نیامده بررسی کند که مشکل زیست‌محیطی دارد یا خیر. بنابراین عملا به بند یک بیانیه برمی‌گردیم که برداشت از آب‌های ژرف ممنوع است. از طرفی ممکن است به این جمع‌بندی برسیم که تبعات کم یا محدود است و آن‌موقع می‌توانیم بند یک را لغو کنیم، اما اگر هماهنگی صورت نپذیرد، این امکان فراهم نخواهد شد». او با تاکید دوباره ادامه می‌دهد: هم از لحاظ قانونی و هم شناسایی ابعاد زیست‌محیطی، وزارت نیرو باید با سازمان محیط ‌زیست هماهنگ کند که تاکنون این هماهنگی انجام نشده است. آن‌ها می‌توانند تقاضا دهند که قصد چنین کاری دارند، سازمان حفاظت محیط ‌زیست بررسی کرده و اگر در چارچوب قوانین زیست‌محیطی بود، موافقت می‌کند، اما در قالب برداشت از آب‌های ژرف، حتی درخواست هم نمی‌توانند بکنند.

 خوابتان خیر باشد

با این همه «شرق» در پی ردیابی آن‌چه درخصوص طرح مطالعاتی استخراج آب‌های ژرف در منطقه سیستان در دست کار است، به شرکت حفاری و انرژی‌گستر پارس (پدکس) می‌رسد که در زمینه حفاری چاه‌های نفتی فعال است.  در تاریخچه این شرکت آمده: «شرکت حفاری و اکتشاف انرژی‌گستر پارس (PEDEX) در سال ١٣٦٠ به‌عنوان یکی از شرکت‌های عمرانی زیرمجموعه بنیاد مستضعفان تأسیس و فعالیت خود را با انجام‌دادن پروژه‌های مرتبط، از قبیل بندر صیادی جلالی بوشهر، راه و جاده‌سازی در مناطق مختلف کشور و دیگر پروژه‌های عمرانی آغاز کرد.

تلاش کردیم با مدیرعامل شرکت گفت‌وگویی داشته باشیم. مسعود عیدی، مدیرعامل این شرکت ابتدا با استقبال از گفت‌وگو در این زمینه و حتی تعیین زمان برای انجام آن، کسب اجازه از شرکت کارفرما (شرکت توسعه منابع آب و نیروی ایران) را ضروری دانست. پس از گفت‌وگو با مدیرعامل شرکت کارفرما اما نظر شرکت پیمانکار تغییر کرد. آخرین مکالمه با مسعود عیدی به شرح زیر است:

آقای عیدی چرا جلسه را کنسل کردید؟
عیدی: به‌هرحال جلسه کنسل شد.

چرا؟
عیدی: آقای رضازاده گفتند جلسه برگزار نشود.

دلیل چه بود؟
عیدی: اصلا مصاحبه نمی‌کنم.

تا دیروز که قصد مصاحبه داشتید؟
عیدی: نظرم عوض شد. خواب به خواب شدم و خواب دیدم که نباید مصاحبه کنم.

ان‌شاء‌الله خوابتان خیر باشد.

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.