طرح پاکسازی که میراث را ویران می‌کند

یورش بولدوزر ها به گورستان صحراپوش

یورش بولدوزر ها به گورستان صحراپوش
چهارتاقی و گورستان تاریخی نامدار به صحراپوش در شهر داراب، روزگار اندوه‌باری را سپری می‌کند و به تازگی شهرداری با ماشین‌آلات سنگین در عرصه و کنارآثار تاریخی محوطه به عنوان پاکسازی حضور پیدا کرده است که بر پایه قانون‌های میراث فرهنگی تخلف به شمار می‌آید.
شنبه ۱۹ اسفند ۱۳۹۶
ساعت ۱۳:۱۴
کد مطلب: ۹۱۷۲
Share
اسکان نيوز: چند سالی است که چهارتاقی و گورستان تاریخی صحراپوش داراب در استان پارس (فارس) از وضعیت آشفته‌ای برخوردار بوده و اعتراض‌های کنشگران میراث فرهنگی و دوستداران تاریخ و فرهنگ شهر داراب تا کنون به جایی نرسیده است و این یادمان تاریخی و ملی همچنان در گوشه‌ای به حال خود رها شده و آرام آرام به کام مرگ فرو می‌رود.

بدتر از همه آن‌که به تازگی شهرداری شهر داراب با لودر و ماشین آلات سنگین و به عنوان پاکسازی در عرصه و محوطه تاریخی آن حضور پیدا کرده که افزون بر غیرقانونی بودن این اقدام، حرکت خودروهای سنگین برای چهارتاقی های موجود در گورستان صحراپوش که از وضعیت حفاظتی بدی نيز برخوردار هستند، بسیار زیان بار بوده و لرزه بر اندام بی دفاع و رنجور آن‌ها خواهد انداخت و گاهی این گونه اقدام‌ها که بدون هماهنگی سازمان میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی انجام گرفته، مایه فروپاشی و ریزش آثار در خطر گورستان خواهد شد.

از سویی، سازمان میراث فرهنگی شهر داراب و مدیران استانی، چهارتاقی و گورستان صحراپوش را به حال خود رها کرده و هیچ گونه رسیدگی به آن نمی‌کنند و پس از گذشت یک دهه از ثبت ملی این اثر تاریخی، هنوز تعیین عرصه و حریم نشده و هر روز با دشواری و چالش‌های گوناگونی روبه‌رو است. همچنین این یادمان ملی در اختیار دولت و سازمان اوقاف و امور خیریه است و سرپرستان و مدیران شهری بدون نگرش به ثبت ملی آن و چهارچوب و ضوابط میراث‌فرهنگی، هر روز برای آن خواب تازه‌ای می‌بینند. همین بهار امسال بود که شورای شهر و شهرداری قصد داشتند به بهانه توسعه و گسترش جاده خاکی که از میان گورستان می گذرد و ساماندهی محوطه، دست به اقدام های نسنجیده و نادرست و بیرون از ضوابط میراث فرهنگی بزنند که با آگاهی‌رسانی نگارنده به یگان حفاظت میراث فرهنگی استان و روابط عمومی سازمان میراث فرهنگی و عملکرد زود و به هنگام این سازمان، از آن پیشگیری شد.

چهارتاقی و گورستانی که به زباله دانی تبدیل شده بود

زمانی که سخن از یک گورستان تاریخی و چهارتاقی قرارگرفته در درون آن با پیشینه‌ای کهن به میان می آید، ناخودآگاه ذهن انسان به سوی یک مکان آیینی و فرهنگی کشیده شده و در رویاهای نیک خود به مکان ویژه‌اي که از لابه‌لای تاریخ و استوره‌ها و افسانه‌ها گذر کرده و جایی برای آرامش و اندیشیدن است، فکر می‌کند. اما با نزدیک شدن به گورستان و چهارتاقی صحراپوش داراب تنها چیزی که تا چشم کار کرده و دیده می‌شود، انبوه زباله و نخاله‌های ساختمانی و مواد پلاستیکی و غیره است که جای بسی افسوس و دریغ دارد و این محوطه تاریخی را به زباله‌دانی تبدیل کرده است که بارها مورد اعتراض دوستداران میراث فرهنگی قرار گرفته‌اما گویا کسی دوست ندارد صدای فریادها را بشنود!

کَندوکاوهای غیرمجاز سودجویان تهدیدی برای یادمان ملی

یکی از دشواری‌های بزرگ یادمان‌های تاریخی که نیروی انسانی برای نگهبانی و حفاظت در آن‌ها وجود ندارد، کَندوکاوهای غیرمجاز سودجویان و قاچاقچیان اموال فرهنگی به بهانه پوچ و خیال‌انگیز گنج است که پیرامون آثار تاریخی و گاه درون محوطه یا بناها و چهارتاقی‌ها را کَنده و به زیر زمین پیش می‌روند. این دست اقدام‌ها تا کنون آسیب‌های برگشت ناپذیری را به یادگارهای تاریخی زده و گاه مایه نابودی آن‌ها شده است. در محوطه و در پیرامون چهارتاقی گورستان صحراپوش نیز به روشنی می‌توان کَندوکاوهای غیرمجاز فراوانی را دید که بیانگر نبود نظارت و رسیدگی از سوی مدیران و سرپرستان مربوطه است و جا دارد تا نهادها و سازمان‌های مسئول، حساسیت بیشتری در این زمینه نشان داده و از هویت تاریخی و ملی مردم دفاع کنند.

اعتراض دوستداران میراث فرهنگی داراب به روش نگهداری آثار تاریخی

دوستداران میراث فرهنگی و تاریخ و فرهنگ شهر داراب بسيار نگرانند و به روش نگهداری و حفاظت یادمان‌های تاریخی- فرهنگی شهر اعتراض دارند. آن‌ها خواستار رسیدگی بیشتر و توجه مدیران و سرپرستان سازمان میراث فرهنگی و دیگر نهادهایی که آثار تاریخی را در اختیار دارند، شده و دل نگران از دست رفتن هویت ملی و نشانه‌های تمدنی شهر داراب هستند. یکی از دوستداران میراث فرهنگی در همین زمینه با انتقاد از روش نادرست و بسیار بد نگهداری از یادمان‌های تاریخی داراب به روزنامه قانون گفت: وضعیت حفاظت و نگهداری یادمان‌های تاریخی داراب که بسیاری از آن‌ها درکشور بی همتا و یگانه بوده، به هیچ روی قابل قبول و خوب نیست و گاهی برخی آن‌ها به حال خود رها شده‌اند. کمبود بودجه و نیروی کار در سازمان میراث فرهنگی و نبود انگیزه در میان مدیران و سرپرستان برای پاسداری از یادگارهای نیاکانی، موجب شده که بیشتر آثار تاریخی دستخوش آسیب‌های گوناگون قرارگیرند و روز به روز به مرگ نزدیک‌تر شوند.

عیسا فولادفر در دنباله سخنانش افزود: محوطه و چهارتاقی گورستان صحراپوش سال‌های سال است در بدترین شرایط نگهداری و حفاظتی به سر می‌برد و به حال خود رها شده است. چهارتاقی این گورستان 400سال دیرینگی (قدمت) دارد و از ارزش فراوانی برخوردار است‌اما گویا برای مدیران و سرپرستان، حفاظت و نگهداری از آن اهمیتی ندارد. همچنین به تازگی در بازدیدی که از این گورستان داشتم، لودرهای شهرداری بدون توجه به ضوابط میراث فرهنگی و سُست و بی دوام بودن آثار تاریخی درون محوطه، اقدام به پاکسازی زباله‌ها کرده‌اند. هر چند این کار بسیار دیرهنگام انجام گرفته و ما از آن استقبال می‌کنیم‌ اما وجود ماشین‌آلات سنگین در محوطه‌ها و بناهای تاریخی بر پایه قانون و ضوابط میراث فرهنگی ممنوع بوده و در صورت لزوم باید با هماهنگی سازمان میراث فرهنگی و حضور کارشناس آن سازمان باشد که در این اقدام چهارچوب‌ها رعایت نشده و سرپیچی از قانون به شمار می‌آید. ما خواستار رسیدگی بیشتر و بهتر از یادمان‌های تاریخی داراب به ویژه چهارتاقی گورستان صحراپوش از سوی مدیران و سرپرستان مربوطه هستیم.

چهارتاقی‌ها، یادمان‌هایی ارزشمند که به حال خود رها شده‌اند

یکی از یادمان‌های ارزشمند باستانی، چهارتاقی‌ها هستند. سازه‌هایی با پوشش گنبدی در سقف که از زیبایی ویژه‌ای برخوردار بوده و از دید معماری شناسه فرهنگ ساسانیان به شمار می‌آیند و یکی از شاهکارها و نوآوری‌های ایرانیان است. این سازه‌های ساده و شگفت‌انگیز در روزگار پس از ساسانیان نیز با تغییر کاربری مورد بهره قرارگرفته و با نگهداشت سِپَندینگی خود تا روزگار قاجاریه، برجای و پایدار مانده است. کاربری چهارتاقی‌ها در روزگار ساسانی بیشتر جایگاهی برای پاسداشت آتش وَرجاوَند (مقدس) بوده و به عنوان آتشکده از آن بهره می‌بردند. با این همه، گروهی از کارشناسان برخی چهارتاقی‌های ساسانی را در پیوند با ایزد آناهیتا بر می‌شمارند. هرچند تا کنون سندی استوار در این زمینه به دست نیامده است‌ اما بی‌گمان همه چهارتاقی‌ها کاربری آیینی داشته‌اند. این کاربری در روزگار اسلامی نیز، مورد نگرش قرارگرفته و بیشتر چهارتاقی‌های اسلامی به‌عنوان آرامگاه یا به مرکزی برای انجام آیین‌های دینی تبدیل شد. یکی از شهرهای جنوبی کشور که چهارتاقی‌های بیشماری از روزگار ساسانی و اسلامی را در خود جای داده، شهرستان داراب است. شهر داراب از قدیمی‌ترین شهرهای ایران به شمار می‌آید. اما با وجود ارزشمندی این سازه های تاریخی و زیبا، بیشتر چهارتاقی های کشور به ویژه در شهر داراب که شمار فراوانی ‌نيز چهارتاقی دارد، به حال خود رها شده و رو به نابودی است و آرام آرام از صفحه روزگار پاک می شود.

بازشناسی چهارتاقی گورستان صحراپوش

باید دانست از میان چهارتاقی‌های گورستان صحراپوش، تنها یکی از این چهارتاقی‌ها که سالم‌تر بر جای مانده به ثبت ملی رسیده است! این یادمان با نگرش به فرم مِعماری آن وابسته به روزگار صفویه است و چون این چهارتاقی در گورستان قرار گرفته به نام این گورستان نیز، نام‌گذاری شده است. نوع مالکیت این یادمان و گورستان به‌گونه‌ای حقوقی بوده و در دست اداره اوقاف است. هنوز برای این چهارتاقی، حریم و عرصه تعیین نشده است و این یکی از دشواری‌های بزرگ حفاظتی آن به شمار می‌آید. از ویژگی‌های این یادمان، فرم مِعماری و نقشه (پلان) آن است. کاربری این چهارتاقی، آیینی و مذهبی بوده ‌و مصالح این چهارتاقی از لاشه سنگ و ملات گچ است. چندین گور نیز در درون چهارتاقی قرارگرفته که سنگ گورها درون آن، نمایان است. در بدنه سازه دو تاقچه جای گرفته است. بخش خاوری (شرقی) سازه به انگیزه بی‌توجهی و نبود استحکام‌بخشی اثر فرو ریخته و کامل ویران شده است.

بخش‌هایی از جنوب سازه نیز ویران شده و باید هر چه زودتر بازسازی و مرمت شود. بِهسازی‌هایی که در گذشته روی‌سازه انجام شده، بدون هماهنگی سازمان میراث فرهنگی و بیرون از ضوابط و مقررات این سازمان بوده است. چهارتاقی گورستان صحراپوش با شماره 14242 در تاریخ 9 بهمن 1384 به ثبت ملی رسیده است. گورستان صحراپوش در بخش مرکزی شهر داراب قرار دارد.در پایان نگارنده امیدوار است که این گزارش و وضعیت بسیار بد چهارتاقی گورستان صحراپوش تلنگری برای مدیران و سرپرستان شهری به ویژه سازمان میراث فرهنگی باشد و مانند گزارش بهمن سال گذشته نگارنده به دست فراموشی سپرده نشود زیرا این هویت ونشانه‌های کیستی مردمان منطقه است که از میان می‌رود و نه تنها یک اثرتاریخی.
مرجع: قانون

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.