هشدار جامعه باستان شناسی با مرور رخدادهای سال ۱۳۹۶ حوi میراث فرهنگی

از برگزار نشدن همایش باستان شناسان تا ادامه تخریب‌ها
هشدار جامعه باستان شناسی با مرور رخدادهای سال ۱۳۹۶ حوi میراث فرهنگی
سال ۱۳۹۶ با رخدادهای گوناگونی در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در ایران به پایان رسید. این تغییر و تحولات گریبانگیر میراث فرهنگی نیز شد که جامعه باستان شناسی ایران در گزارشی به این موضوعات پرداخت.
چهارشنبه ۲۲ فروردين ۱۳۹۷
ساعت ۲۳:۴۸
کد مطلب: ۹۵۹۵
Share
اسکان نيوز: «وقتی به فهرست اولویت‌های سال ۱۳۹۶ «سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» نگاه دقیقی بیندازیم. این فهرست ابلاغ شده از سوی اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور، تنها شامل «تدوین بسته حمایت از کارگاه‌های تولیدی صنایع دستی و فرش» و «اجرای ظرفیت‌های جدید در هتلینگ» بود. موارد مطرح شده در این فهرست، هرچند نشان از اهمیت بالای صنایع دستی و گردشگری برای دولت دارد، اما در عین حال نشان می‌دهد که موضوع حمایت از میراث فرهنگی و حوزه علمی-پژوهشی سازمان در بسته حمایتی دولت از اولویت و اهمیت چندانی برخوردار نیست.» جامعه باستان شناسی ایران با تاکید بر این موضوع در گزارشی به شرح اقدام و رخدادهای سال ۹۶ پرداخته و آورده است:

در کل چنین ساختار مدیریتی‌، متاسفانه نتوانسته هنوز در روند کلی افول و اضمحلال این سازمان که از دوره مشایی و بقایی شدت گرفت، تغییری در جهت رشد و اعتلا ایجاد کند. سال ۱۳۹۶ با رخدادهای گوناگونی در عرصه‌های اجتماعی، سیاسی و فرهنگی در ایران به پایان رسید. در این میان، این تغییر و تحولات گریبانگیر میراث فرهنگی نیز شد. انتخابات ریاست جمهوری و برگزیده شدن مجدد آقای دکتر حسن روحانی به عنوان رئیس جمهور و تغییر و تحولات کابینه دولت، در مورد سازمان میراث فرهنگی نیز بی تأثیر نبود. انتخاب علی‌اصغر مونسان به عنوان رئیس سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری که در زمینۀ عمران تحصیل کرده و پیش از این مدیر عامل مناطق آزاد کیش بود، به جای خانم دکتر زهرا احمدی پور مهمترین اتفاق مدیریتی در سازمان میراث فرهنگی بود.

خانم زهرا احمدی‌پور تنها ۹ ماه در این سمت فعالیت کرد و به رغم آن‌که بیشتر دست‌اندرکاران حوزه میراث فرهنگی با ادامه کار ایشان موافق بودند، در مقام خود ابقا نشد. چنین دوره‌های کوتاه مدیریتی امکان هرگونه برنامه‌ریزی بلند مدت و مدیریت سازمان یافته را از مدیران سلب کرده و در نهایت به ضرر ساختار میراث فرهنگی کشور خواهد بود. در دوره ریاست آقای مونسان، وجه گردشگری نسبت به بخش‌های دیگر بیشتر مورد توجه قرار گرفت. البته چنین برداشتی از وضعیت سازمان بی‌جا به نظر نمی‌رسد وقتی به فهرست اولویت‌های سال ۱۳۹۶ «سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» نگاه دقیقی بیندازیم. این فهرست ابلاغ شده از سوی اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس جمهور، تنها شامل «تدوین بسته حمایت از کارگاه‌های تولیدی صنایع دستی و فرش» و «اجرای ظرفیت‌های جدید در هتلینگ» بود. موارد مطرح شده در این فهرست، هرچند نشان از اهمیت بالای صنایع دستی و گردشگری برای دولت دارد، اما در عین حال نشان می‌دهد که موضوع حمایت از میراث فرهنگی و حوزه علمی-پژوهشی سازمان در بسته حمایتی دولت از اولویت و اهمیت چندانی برخوردار نیست. در کل چنین ساختار مدیریتی‌ای، متاسفانه نتوانسته هنوز در روند کلی افول و اضمحلال این سازمان که از دوره مشایی و بقایی شدت گرفت، تغییری در جهت رشد و اعتلا ایجاد کند.

مدیریت و تغییرات پیاپی

امسال نیز تغییرات شتابزده مدیران و بی‌ثباتی مدیریت، در نظر نگرفتن تخصص‌های لازم در اعطا مدیریت‌ها و مسئولیت‌ها، عدم جذب نیروی باتجربه، و عدم جذب سرمایه‌های لازم، آفت‌های بزرگ بدنه سازمان میراث فرهنگی بود. در این سال با برکناری شتابزده مدیران استانی، معاونان میراث فرهنگی و مدیران پایگاه‌های ملی و جهانی بسیار مواجه بودیم. پژوهشکده باستان شناسی کشور نیز دستخوش تغییر بزرگی شد. خانم دکتر حمیده چوبک بعد از نزدیک به سه سال ریاست بر پژوهشکده باستان شناسی با بازنشسته شدن در آخرین روز تابستان، جای خود را به آقای دکتر بهروز عمرانی داد. دکتر عمرانی، معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، با حفظ سمت از تبریز به تهران آمد و تا نیمه اول اسفند ماه سرپرستی پژوهشکده باستان شناسی را به عهده داشت. بعد از ماه‌ها سکون و رخوت در پژوهشکده، سرانجام در نیمه دوم اسفند ماه دکتر روح‌الله شیرازی، عضو هیات علمی دانشگاه سیستان و بلوچستان مسئولیت هدایت این پژوهشکده را بر عهده گرفت. جامعه باستان شناسی ایران امیدوار است که در این دوره، بعد از مدت‌ها انفعال، تحرکی در بدنه پژوهشی و اجرایی میراث فرهنگی صورت بگیرد و شاهد انجام فعالیت‌های مفیدی در این نهاد باشیم.

وزارتخانه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری

در سال ۱۳۹۶، سخن از تشکیل «وزارت میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری» نقل محافل فرهنگی و رسانه‌ای بود. در مجلس شورای اسلامی کلیات این طرح با یک فوریت رای آورده و قرار بود تا پیش از عید نوروز سال ۱۳۹۷ در صحن علنی مجلس به رای گذشته شود. در این میان، سیدمحمد بهشتی، رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری، تاکید بر تشکیل وزارتخانه گردشگری کرده و اعتقاد داشتند بخش میراث فرهنگی و صنایع دستی در قالب معاونت ریاست جمهوری باقی بماند. سرنوشت این طرح با اتمام سال ۱۳۹۶ همچنان نامشخص است و باید دید در سال جدید، نمایندگان مجلس چه تدبیری می کنند.

بودجه مصوب سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری سال ۱۳۹۷ نیز نسبت به سال ۱۳۹۶، افزایشی در حدود ۱۰۸ میلیون تومان داشته است. با وجود این، این افزایش بودجه در برابر بودجه فرهنگی کشور هنوز بسیار ناچیز است. باید دید در سال جدید تا چه اندازه این افزایش بودجه می تواند مشکلات موجود در بدنۀ سازمان و نهادهای وابسته آنها را مرتفع کند و به چه نهادها یا اموری تخصیص داده خواهد شد.

موزه ملی ایران

از زمان سپرده شدن مدیریت موزه ملی ایران به دکتر جبرئیل نوکنده، تحولات چشمگیری در مهمترین موزه ایران به وقوع پیوسته است. برگزاری نمایشگاه‌های متعدد در داخل و خارج از کشور، برپایی نشست‌های علمی و چاپ و انتشار کتاب‌های متعدد، گوشه‌ای از تلاش‌های ارزنده دکتر نوکنده برای احیا و رونق مجدد فعالیت‌های موزه ملی است. از جمله این فعالیت‌ها می‌توان به برگزاری نمایشگاه آثار و یافته‌های باستان شناسی موزه ملی در شهر بُن آلمان، نمایشگاه آثار ارمنستان در ایران، نمایشگاه آثار کُره جنوبی در ایران، عقد تفاهم‌نامه‌های متعدد با موزه‌های مطرح دنیا که مهم‌ترین آن، نمایش تعدادی از آثار موزه لوور در موزه ملی ایران است، اشاره کرد.

انتقال داشته‌های فرهنگی موزه‌ها به یکدیگر و نمایش ذخایر موزه‌ای در سطح بین‌المللی امروزه بسیار رایج است و هر ساله نمایشگاه‌های متعددی در موزه‌های جهان با محوریت نمایش آثار سایر موزه‌های بزرگ برگزار می‌شود. در این میان، برای اولین بار بخشی از آثار موزه لوور فرانسه برای نمایش به موزه ملی آورده شده است. چنین رخدادی، اتفاق بزرگی است که با درایت و اندیشه افراد شایسته در راس مدیریت به وقوع می‌پیوندد. «جامعه» امیدوار است چنین روندی در سال جدید نیز ادامه یابد و همچنان شاهد روابط گسترده بین‌المللی و فرهنگی و تعاملات سازنده، با دیگر مراکز فرهنگی دنیا باشیم. در همین رابطه، پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری نیز با عقد تفاهم‌نامه‌هایی با موسسات و دانشگاه‌های خارج از کشور همانند فرانسه، آلمان، ایتالیا، اسپانیا و انگلستان، سعی در هموارتر ساختن سطح تبادل اطلاعات و مسیر فعالیت باستان شناسان خارجی در ایران کرده است. بررسی چگونگی ارتقا کیفی این روابط، برنامه‌ریزی منظم و دقیق برای مدیریت آن‌ها، جلوگیری از انحصار پژوهش‌ها در دست موسسات یا کشورهای خاص، جهت دهی چنین فعالیت‌هایی در راستای منافع ملی و رشد باستان شناسی ایران، و پاسخگویی به نیازهای پژوهشی و علمی کشور مواردی است که باید پیش از هرچیزی مد نظر قرار داد که متاسفانه در سال‌های اخیر به آن‌ها کمتر پرداخته شده است.

برگزاری همایش‌ها و نشست‌های علمی-پژوهشی

در سال۱۳۹۶ سه همایش باستان شناسی در کشور برگزار شد؛ همایش کاربرد آمار در باستان شناسی توسط پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری، سومین همایش باستانشناسان جوان توسط انجمن علمی دانشجویان باستان شناسی دانشگاه تهران، و همایش ملی باستان شناسی ایران توسط دانشگاه بیرجند در پژوهشکده هنر که در تهران برگزار شدند. اما در این میان، بر خلاف سال های قبل، همایش سالانۀ باستان-شناسی ایران که همه ساله در اسفند ماه برگزار می شد، بعد از ۴ سال برگزاری منظم و به دلیل اختصاص نیافتن بودجه کافی و حمایت مالی، متوقف شد و وعدۀ برگزاری آن به زمان نامعلومی در سال ۱۳۹۷ محول شد.

ادامه روند تخریب آثار باستانی کشور (بنگرید به پیوست یک)

در تیر ماه ۱۳۹۶ بافت تاریخی شهر یزد به فهرست میراث جهانی یونسکو اضافه شد. اما در این میان، امسال نیز همچون سال‌های گذشته، بافت‌های تاریخی شهرها، تپه‌های باستانی و آثار و مواریث فرهنگی از بی‌تدبیری مدیران و تخریب‌های فراوان در امان نبودند و به بهانه‌های واهی توسعه و عمران مورد تجاوز و تخریب قرار گرفتند. تخریب شبانه بافت تاریخی شیراز در اطراف حرم شاهچراغ و بافت تاریخی یزد به رغم ثبت جهانی از این جمله است. تعدادی از تپه‌های باستانی و بناهای تاریخی نیز مورد تعرض دستگاه‌های دولتی و افراد بی‌اطلاع قرار گرفتند. در ایذه، نگهبان میراث فرهنگی به بهانه تاخیر در پرداخت حقوق ماهانه‌اش به بعضی از آثار آسیب رساند. شهرداری شوش تحت عنوان «مطالبه حقوق مردمی» پل روگذر جاده اندیمشک-اهواز را تخریب کرد تا بجای آن زیرگذری را در عرصه محوطه ثبت جهانی شوش بسازد. با اعتراض به موقع از سوی جامعه باستان شناسی ایران و ایجاد حساسیت عمومی و رسانه‌ای، و همکاری و همیاری دیگر دوستداران میراث فرهنگی ایران، ساخت زیرگذر در عرصه این محوطه باستانی مشهور جهانی موقتا متوقف شده است. همچنین اداره اوقاف شهر مرودشت اقدام به ایجاد و ساخت یک امامزاده جدید در حریم محوطه میراث جهانی تخت جمشید کرد که با واکنش سمن ها و دوستداران میراث فرهنگی روبرو شد. جامعۀ باستان شناسی ایران نیز با صدور بیانیه‌ای در کنار اصحاب رسانه و تشکل‌های میراث فرهنگی به این موضوع واکنش نشان داد، اما هنوز واکنشی درخور از سوی سازمان میراث فرهنگی یا سازمان اوقاف نسبت به این تخریبات صورت نگرفته است.

کاوش‌ها و سایر فعالیت‌های علمی-پژوهشی

در سال ۱۳۹۶ انجام کاوش و بررسی در بسیاری از محوطه‌های باستانی، هر چند با مشکلات فراوان، تداوم یافت. در ادامه کاوش‌های نجات بخشی در حوضه آبگیری سدهای ساخته شده توسط وزارت نیرو، نیز چندین طرح در کشور همچون کاوش‌های نجات بخشی سد چندیر در استان خراسان شمالی، تنگ کافری در پشت سد سیمره، طرح گرمسیری در استان‌های غربی کشور، سد داریان در استان کردستان، و سد کنگیر در استان ایلام به اجرا درآمد. در این میان انجام طرح باستان شناختی در سد چم شیر در شهرستان گچساران به دلیل عدم تامین مالی هنوز به مرحله نهایی نرسیده است. «جامعه» امیدوار است که چنین فعالیت‌هایی تنها به گزارش‌های بایگانی اداری در سازمان و پژوهشکده باستان  شناسی ختم نشود و شاهد مقالات و پژوهش های علمی سئوال-محور، با هدف ارائه و تفسیر یافته‌های باستان شناختی و پاسخ به سئوالات پژوهشی بسیاری باشیم.

هدف از این گزارش کوتاه، بازنگری اجمالی آن‌چه که میراثیان و اصحاب و دوستداران فرهنگ در سال ۱۳۹۶ تجربه کردند، بوده است. برای داشتن فردایی بهتر در عرصه فرهنگ و میراث باید از اشتباهات گذشته آموخت و تجربه‌ها را اندوخته‌ای کرد برای امروز و آینده تا از سهل‌انگاری و بی‌توجهی و تکرار اشتباهات کاسته شود و گام‌هایی سنجیده‌تر و هوشمندانه‌تر در عرصه مدیریتی، اجرایی، و پژوهشی کشور برداریم.

• پیوست یک. فهرست بخشی از تخریبات صورت گرفته در سال ۱۳۹۶ :
-تخریب سینما ایران در اصفهان
-تخریب خانه بلالی میبد از دوره صفوی
-احتمال تخریب حمام تاریخی توکلی با توسعه حرم شاهچراغ شیراز
-مرگ در کمین کاروانسرای حاج حسین بازار تبریز
-فروریختن بخشی از سازه آبی شوشتر
-افزایش حفاری‌های غیرمجاز در عرصه شهر باستانی شوش
-تخریب بخشی از آثار تاریخی ایذه توسط نگهبان پایگاه آیاپیر
-شکستن حریم درجه یک پاسارگاد با نصب تیرهای چراغ برق
-تخریب بخش بزرگی از گورستان تاریخی امامزاده‌ عبدالله تهران
-ساخت امامزاده‌ای در حریم درجه یک تخت جمشید
-تخریب دو اثر ملی در شیراز (خانه تاریخی سلیمی و منتصری)
-تخریب پل هوایی شوش به قصد ایجاد زیرگذر در بخشهای باستانی این شهر
-تخریب آب‌انبار تاریخی ملامحمد در اوز لارستان فارس
-هجوم قاچاقچیان آثار تاریخی به گورهای باستانی در حریم تخت جمشید
-قرار گرفتن خانه نیما یوشیج در آستانه تخریب
-افتتاح یک رستوران غیرقانونی و خلاف ضوابط میراث فرهنگی در باغ نگارستان تهران
-تداوم ساخت و سازهای ناهمگون در بافت تاریخی یزد
-خانه تاریخی خازن الملک تهران در حال تخریب
-ویرانی بندر تاریخی سیراف و ساخت فضای سبز در محدوده‌ محوطه‌های باستان‌شناختی آن
-تخریب محوطه‌ باستان‌شناختی نای بند و ساخت تاسیسات روی آثار فرهنگی
-فروش قایق و کشتی‌های ثبت میراث جهانی به کشورهای جنوبی خلیج فارس
-تخریب گسترده‌ بندر بتانه در نزدیکی بندر دیر
-محصور شدن تل پی تل در بوشهر
-آسیب‌های بندر مهروبان در نزدیکی بندردیلم
-ساخت و توسعه مرکز جمع آوری، جداسازی و خرید و فروش ضایعات در محل شهر پارسه و در محدوده حریم محوطه میراث جهانی تخت جمشید
– تاق ضربی تیمچه تاریخی قم در حال فروریختن
-مرمت نیمه کاره دروازه قرآن شیراز
-آخرین بادگیرهای قاجاری شهر انار کرمان در حال نابودی
-بقعه عبدالله بانو شوشتر از قرن دهم هجری در حال تخریب
-وضعیت اسفناک کاخ قجری قصر فیروزه
-ساخت‌وساز غیرمجاز در عرصه امامزاده محسن همدان (امامزاده کوه از دوره ایلخانی)
-وضعیت نامناسب نقوش برجسته ساسانی در تاق بستان کرمانشاه
-شهرک سازی در حریم مجموعه صفوی بهشهر
-سیلوی گندم تبریز بازمانده از جنگ جهانی دوم با طرح آلمانی‌ها که توسط روس‌ها ساخته شده به جای تبدیل به موزه، در آستانه واگذاری به بخش خصوصی است
-چارتاقی منج در بوانات فارس وضعیت خوبی ندارد
-دیوارهای مقبره آبش خاتون در شیراز در حال فرسایش شدید و تخریب
-حال خانه صادق هدایت سیاه و سفید است
-سنگ یادبود دکتر مصدق در گورستان ابن بابویه همچنان روی خاک افتاده است
-کاشی‌های خانه کلانتری بازار تهران را برده‌اند
مرجع: چمدان

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.