بررسی کارشناسی یک تصمیم غیرکارشناسی در شهرداری گرگان

روگذر افسران و برآورد غیرواقعی از ترافیک

مرتضی بالوئی*
روگذر افسران و برآورد غیرواقعی از ترافیک
مدیریت پیشین شهر گرگان به ساخت زیرگذر و روگذر شهرت و اعتقاد شدید داشته و چنین اقداماتی را موجب برطرف شدن گره های ترافیکی می دانستند. به همین خاطر شهردار با حمایت شورای شهر و بدون توجه به انتقادات متخصصان با تحمیل تقاطع های پرتعداد غیرهمسطح به "مطالعات جامع ترافیک شهر گرگان" ، تمرکز خود را در طول دوره مدیریت تماما بر روی احداث چنین سازه هایی قرار داد؛ بدون اینکه جوانب محیط زیستی، شهرسازی و از همه مهمتر ترافیکی آنها به درستی مطالعه شود .
دوشنبه ۱۴ آبان ۱۳۹۷
ساعت ۱۶:۰۰
کد مطلب: ۱۵۳۴۳
Share
اسکان نيوز:  تقاطع های غیرهمسطح در زمره پر هزینه ترین پروژه های عمرانی شهری هستنند که اگر چه در ظاهر باعث ایجاد جریان ترافیک پیوسته و کم شدن زمان تاخیر مسیر خاص می شوند اما تجربه نشان داده است که منجر به افزایش زمان سفر و تاخیر در تقاطع های مجاور می شود . با این حال  می توان در چند حالت خاص و ضمن انجام مطالعات تکمیلی از جمله اصلاح نقاط گلوگاهی، اصلاح نقاط حادثه خیز، برتری دادن به عابران پیاده و دوچرخه سوار، کنترل دسترسی به راه های شریانی و... درصورت به نتیجه نرسیدن تمامی راه حل های جایگزین به احداث این سازه های غول پیکر هم اندیشید.

 مدیریت پیشین شهر گرگان به ساخت زیرگذر و روگذر شهرت و اعتقاد شدید داشته و چنین اقداماتی را موجب برطرف شدن گره های ترافیکی می دانستند. به همین خاطر شهردار با حمایت شورای شهر و بدون توجه به انتقادات متخصصان با تحمیل تقاطع های پرتعداد غیرهمسطح به "مطالعات جامع ترافیک شهر گرگان" ، تمرکز خود را در طول دوره مدیریت تماما بر روی احداث چنین سازه هایی قرار داد؛ بدون اینکه جوانب محیط زیستی، شهرسازی و از همه مهمتر ترافیکی آنها به درستی مطالعه شود .

اینک شهروندان مرکز استان گلستان، پس از چند سال با عواقب و سوانح ناشی از چنین پروژه هایی دست و پنجه نرم می کنند و مسوولین به فکر چاره افتاده اند. تاکید رئیس پلیس راهور استان گلستان بر افزایش آمار تصادفات و کشته های ناشی از افزایش تصادفات در محدوده زیرگذرهای ناهارخوران و دستور استاندارگلستان مبنی بر اختصاص مبلغ یک میلیارد تومان از طریق استانداری و شهرداری گرگان جهت رفع معضل ترافیکی زیرگذر ناهارخوران و نصب سرعت گیر و دوربین در این محور شاهدی بر این مدعاست.

نهم آذرماه 97 اما شهردار کنونی گرگان کلنگ روگذری تازه به نام "افسران" را بر زمین زد که پیش از این و در زمان مدیریت پیشین، به دلیل ضعف آماربرداری و مطالعات، دوبار در شورای ترافیک استان رد شده و با مصوبه "شورای ترافیک" با اصلاحات هندسی و احداث میدان دامپزشکی و تعریض پل و معبر مقابل مجموعه رستوران ها که با بودجه قابل توجهی پس از آن به انجام رسید جایگزین شده بود.

 اینبار اما مدیران شهری دوره جدید با همان مطالعات ناپخته پیشین، موفق به اخذ تاییدیه شورای عالی ترافیک کشور شدند. نکته مبهم ماجرا اما رای "هیات حل اختلاف استانداری" به نفع شورا در مقابل نظر مخالف فرمانداری گرگان و همچنین "معاونت فنی استانداری" بود تا این پروژه به مرحله اجرایی نزدیک شده و عنوان "بزرگترین پروژه شهری گرگان" ضعف های مشهود آن را بپوشاند.

در ادامه به ارزیابی ضروریت اجرای پروژه تقاطع غیرهم سطح یا به تعبیر درست تر، پروژه های تقاطع غیرهم سطح مشرف به مسیر 60 متری افسران اشاره خواهد شد (شکل1). پروژه ای که اجرای آن در منتهی الیه شمالی مسیر (مجاور ساختمان دامپزشکی)  به مبلغ 22 میلیارد و 700 میلیون تومان ( شهردار/ خبرگزاری مهر 13/6/1397) در دست اقدام است . مبلغی در حدود ده درصد بودجه کل شهرداری گرگان و سه برابر بودجه ای که قرار است در سازمان فرهنگی، اجتماعی و ورزشی خرج نشاط و شادابی شهروندان شود (رییس وقت شورای اسلامی شهر گرگان/ خبرگزاری مهر 22/1/1397) برای حل ترافیک تقاطع میدان مفتح که از 36 تقاطع موجود در شهر گرگان 20 تقاطع با تاخیر به مراتب بیشتری نسبت به این میدان مواجه اند.
 
یک مثال قابل لمس

 اجازه بدهید مثال قابل لمس تری ارائه دهم. چند ماه پیش، طی مراسمی مفصل از 20 دستگاه اتوبوس جدید و مدرن که پس از هشت سال به خدمت ناوگان اتوبوس درون شهری در آمده اند پرده برداری شد. مبلغی که بنا است در "روگذر افسران" هزینه شود برابر با مبلغ خرید بیش از دو برابر آن تعداد اتوبوس پیشرفته است (از قرار هر اتوبوس 650 میلیون تومان) که مسئولان امر به درستی بر نقش بی بدیل آنها بر افزایش مطلوبیت ناوگان حمل و نقل درون شهری در مراسم افتتاحیه تاکید داشته اند.
 
شکل 1 محدوده مورد مطالعه

پیش از بیان جزئیات، لازم است بدانید علیرغم پیگیری های مکرر، سند رسمی مشخصی از "مطالعات تکمیلی ترافیک" پروژه در دسترس نیست و تحلیل ها، برمبنای سندی است که از طریق اشخاص غیرمسئول در اختیار قرار گرفته است. فایلی با عنوان "مطالعات ترافیک تقاطع غیرهم سطح کمربندی گرگان و محور 60 متری افسران" به تاریخ دی ماه 94، منقش به آرم شهرداری گرگان و "شرکت آروین بنا"  در 44 صفحه که در آن  قید شده مبنای آماری برآورد جذب و تولید سفر طرح جامع حمل و نقل و ترافیک شهر گرگان به سال 1395 و 1410 بوده است. بنابر توضیحات فوق با توجه به عدم ارائه اسناد تکمیلی از سوی مسئولان امر، پیش فرض نگارنده بر مستند و نهایی بودن این فایل بوده است.

به طور کلی در بررسی این گزارش 7 مسئله عمده به چشم می خورد:
  1. آن چنان که در نقشه نموگرام تقاضای ترافیک آمده است(شکل 2) ، در صورت اجرای کامل طرح (شامل: زیرگذر غربی- روگذر شمالی و 60 متری) طبق فرضیات طراح محترم در سال 1395 از مجموع 1675 خودرو همسنگ سواری ورودی به گرگان از سمت غرب، بیش از سه چهارم خودروها به جای طی مسیر سابق (میدان بسیج- میدان مفتح)مسیر جدید (زیرگذر قبل از میدان بسیج- شصت متری افسران) را برخواهند گزید. با توجه به قرارگیری مسیر سابق در امتداد معابری نظیر "خیابان امام خمینی (ره)" و "میدان شهرداری"، به عنوان نواحی مرکزی شهر از یک سو و همچنین حجم قابل توجه تردد خودروهای درون و برون شهری (مسافری) که حتی با بهره برداری طرح جدیدی، بازهم جهت دسترسی به "بلوار صیادشیرازی" و طی مسیر به سمت معابر جنوب شهر و "ناهارخوران" به صورت مستقیم به سمت "میدان مفتح" طی طریق خواهند داشت؛ پرسش اساسی آنکه این حجم جریان گردشی بر چه مبنایی به معبر تازه احداث تخصیص یافته است؟ در صورتی که فرض شود طراح مسیر، "خیابان شهدا" را برای دسترسی بار درون شهری به "میدان شهرداری" متصور بوده، آیا از وضعیت ترافیکی سنگین این مسیر چشم پوشی شده است؟ شائبه ای که به نظر می رسد برآورد آماری بالای تخصیص خودروهای گردشی به جهت پررنگ تر نشان دادن لزوم اجرای طرح باشد.
 
شکل 2 نموگرام تقاضای ترافیک (سال 1395) در محدوده 60 متری افسران در صورت اجرای طرح
 
2- در اسناد بالادستی "طرح جامع حمل ونقل وترافیک شهر گرگان" مصوب 1396 این 60 متری به عنوان معبر با درجه عملکردی شریانی درجه یک، تعریف شده است (خطوط قرمز رنگ در شکل3). از این رو تقاطع های طی این مسیر الزاما باید به شکل غیرهم سطح اتفاق بیفتند. در عین حال در تصویر نموگرام این پیوست که طرح ریزی پروژه بر مبنای برآورد آماری احجام آن صورت گرفته است، به ورود حجم ترافیک 519 خودرو همسنگ از "معبر زنگیان" (233 خودرو) و "انجیراب" (286 خودرو) به معبر 60 متری در جهت شرق اشاره شده است. با توجه به گردش چپ گردی که در این تقاطع ها اتفاق خواهد افتاد و منع احداث تقاطع همسطح از سوی دیگر، پرسش اساسی آنکه آیا در دراز مدت، در محل این تقاطع ها نیز احداث تقاطع غیرهم سطح باید در دستور کار قرار بگیرد؟
 

شکل 3معابر اضافه و تعریض شده به شبکه پیشنهادی طرح جامع شهرسازی نسبت به مدل سال پایه (1392)
 
3- در ادامه مسائل آماری پروژه، در تصویر نموگرام اشاره شده در صورت بهره برداری طرح، از حجم ورودی از سمت منتهی غربی پروژه جریانی معادل 233 و232 خودرو سواری همسنگ به صورت چپ گرد به ترتیب به "معبر زنگیان" و "انجیراب" ورود خواهد داشت (شکل 4) که اجرای این راهبرد نیز طبق ضوابط شریانی درجه یک به صورت تقاطع همسطح امکان پذیر نیست. به نظر می رسد در این مورد هم، هدف طراح پررنگ تر نشان دادن ضرورت احداث "مسیر کمربندی" باشد. در هر حال برای این حجم ورودی، جهت انجام حرکت گردشی 2 راهبرد را بیشتر نمی توان متصور شد. یا در ادامه اجرای این طرح در این نقاط تقاطع سه سطح اجرا خواهد شد و یا این خودرو ها که وارد مسیر "60 متری" شده اند در نهایت از میدانی که مد نظر است در زیر روگذر تقاطع 60 متری افسران- بلوار کلانتری احداث شود استفاده خواهند کرد و در آینده نزدیک تداخلی در آن میدان را شاهد خواهیم بود. البته احتمالا این گروه خودرو ها، قید مسیر جدید را زده و از همان معبر قبلی طی طریق می کنند.
 
 
شکل4 نموگرام تقاضای ترافیک (سال 1395) در محدوده 60 متری افسران در صورت اجرای طرح
 
سال 1410
 4- طبق اطلاعات ارائه شده در سال 1395 حجم ترافیک غرب به شمال (گردش به چپ)  این 60 متری در محل تقاطع برابر با 3123 خودرو همسنگ سواری است که این رقم طبق اطلاعات برآورد شده برای سال 1410 به 3291 خودرو خواهد رسید. (شکل5). درواقع طبق این آمار طی 15 سال آتی، صرفا نزدیک به 5 درصد افزایش حجم تردد را نسبت به وضعیت کنونی شاهد خواهیم بود و مضافا توسعه خاص و یا افزایش تراکمی حول این محور در نظر گرفته نشده است. در نتیجه این پروژه صرفا جهت برطرف کردن معضل ترافیک "میدان مفتح"، طرح ریزی شده است. حال آنکه طبق اطلاعات جدول 2-2 گزارش GN-090-F-16-1 مطالعات جامع حمل و نقل (جدول 1) ، از 36 تقاطع موجود در شهر گرگان، 20 تقاطع با تاخیر به مراتب بیشتری نسبت به تاخیر "میدان شهید مفتح" مواجه اند .به طوری که طبق برآورد تاخیرات در سال پایه 1392، تقاطع هایی از جمله تقاطع "بهشتی بهارستان-بهشت10 " برابر با 23.3 ثانیه بر خودرو ، "چهارراه میدان" 22.2 ثانیه بر خودرو و "میدان وحدت" 21 ثانیه بر هر خودرو به مراتب از شدت بیشتری نسبت به "میدان شهید مفتح" با تاخیر 10.8 ثانیه تاخیر بر خودرو برخوردار هستند.

 
جدول 1-رده بندي تقاطعها برحسب متوسط تاخير به ازاي وسايل نقليه عبوري

5- نقطه ابهام بزرگ بعدی عمر کوتاه بازدهی طرح (نهایتا 13 سال) با توجه به بهره برداری "کمربندی سرخنکلا" تا سال 1410 است. مضاف بر آنکه حتی طی این مدت نیز نمی توان با توجه به توسعه ای که در بافت مسکونی محدوده "افسران" اتفاق افتاده و فاصله کوتاه قریب به 500 متری میان معبر قدیم و جدید از این مسیر به عنوان محور کمربندی برون شهری یاد کرد(شکل 6).  این معبر به زودی با مشکلاتی که در طول محور کمربندی "شهیدکلانتری" مواجه ایم، نظیر تداخل بار درون و برون شهری، نیاز به احداث پل و غیره جهت تردد عابران و ساکنین محلی و.... مواجه شود. کما اینکه احداث طویل ترین پل عابر پیاده شمال کشور در محدوده مسکونی "شهرک شهریار –بهارستان"، از منظر "شهر پیاده محور" مایه خجلت و سرافکندگی است.
 
شکل 6 عدم کارکرد به عنوان محور  برون شهری با توجه به عبور از بافت مسکونی
 
6- در کنار موارد مذکور که بیشتر صرفا با هدف واکاوی مفروضات و ضروریات احداث پل روگذر بود، اگر دامنه شبکه ترافیک را کمی فراتر ببریم مواردی نظیر تحلیل جریان ورودی به 60 متری با توجه به وجود کاربری های خدمات مسافر نظیر مجموعه رستوران ها و پمپ بنزین که حتی بعد از بازگشایی مسیر 60 متری بازهم مسافران را به تردد از مسیر قبلی ترغیب می کند نیز جای بررسی بیشتر دارند.
 
شکل 7 وجود کاربری های خدمات مسافر در مجاورت مسیر قبلی
 
7- رها شدگی ترافیک شرق به غرب در منتهی الیه غربی60 متری و کیفیت اولویت بندی پیرامون اجرای این روگذر نسبت به تقاطع زیرگذر مد نظر در منتهی شمال غربی دیگر موردی است که نیازمند بررسی بیشتر است. (شکل8). کما اینکه وجود مستحدثات و کاربری های مختلف در محدوده مورد اشاره از جمله موانع اجرای صحیح طرح عنوان می شود. در هر حال عدم همزمانی این پروژه ها، در صورت بکار نبستن تدبیر و انجام اصلاحات هندسی مناسب، در آینده نزدیک می تواند حوادث تلخی را میان خودروهای گردش کننده حول "میدان بسیج" جهت دسترسی به 60 متری و خودروهای عبوری رقم بزند.
 
شکل 8 رها شدگی ترافیک در منتهی الیه غربی مسیر
 
در پایان مجدد تاکید می شود تحلیل ها صرفا بر مبنای گزارش مذبور صورت گرفته و اگر مجددا مطالعات تکمیلی توسط مشاور طرح انجام شده باشد نیازمند شفاف سازی بیشتری است. در مجموع به نظر می رسد بازگشایی مسیر 60 متری با دید توسعه شهری در دراز مدت، اتفاق میمون و مبارکی است؛ اما صرف این هزینه سنگین جهت تشویق خودروها به ورود به این مسیر از توجیه ترافیکی برخوردار نبوده و می توان فعلا صرفا به عنوان مسیری موازی جهت انتقال بخشی از بار ترافیک شمال به غرب (به سمت "محور کردکوی" مورد استفاده و بهره برداری قرار گیرد. همچنین مشکل تاخیر خودرو در میدان شهید مفتح که در ساعات خاصی از روز وجود دارد را می توان با تمهیدات نرم افزاری و اصلاحات هندسی کم هزینه نظیر تغییر محل پیاده-سوارمسافران برون شهر(توقف اتوبوس ومینی بوس های ورودی به شهر)، تغییر محل ایستگاه واحد درون شهری و همچنین توقف خودروهای سواری مسافربر برون شهری تاحدزیادی مرتفع ساخت.

در کتاب شریف بحار الانوار (ج76ص49) به نامه امیر المومنین به کارگزاران در اهمیت لزوم وسواس نسبت به کیفیت و هزینه کرد از بیت المال حتی در حد کاستن فاصله بین خطوط و کلمات و دقت در استفاده از جوهر و مرکب اشاره شده است. و الحمد لله لذی جعلنا للمتمسکین بولایت امیر المومنین علیه السلام.

شاید اگر چند سال پیشتر و در زمانی بررسی مطالعات شفافیت و مشورت های بیشتری گرفته می شد ، حدود 100 میلیارد هزینه تملک و تعریض و احداث این معبر را می شد به مراتب به شکل حساب شده تری مدیریت کرد. این نوشتار به نیابت از همه "گرگاندوستان" نوشته شد از باب خیر خواهی شهری که دوستش می داریم. باشدکه به توان با صرف این هزینه کلان در جهت تحقق اهداف شهری مبتنی بر الگوی توسعه پایدار، مجهز به زیرساخت هایی هوشمند گام برداریم. شهری با نشاط که شهروندانش شاد هستند. شهری مناسب سازی شده برای کودکان، سالمندان و کم توانان حرکتی. کاش در سال بعد گزارش نشود که 62 درصد تلفات حوادث رانندگی گرگان عابرین پیاده بوده اند. (رئیس پلیس راهور گلستان/ ایسنا آبان 1396).
 
*کارشناس ارشد مهندسی ترافیک و برنامه ریزی حمل و نقل

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.
کل نظرات : ۱
منتشر شده : ۰
در صف انتظار : ۱
غیر قابل انتشار : ۰