نقدی بر رویاهای وزارت نیرو

خاکی که « با آب » و نمکی که « در آب » رفت...

حنیف رضا گلزار*
خاکی که « با آب » و نمکی که « در آب » رفت...
در واکنش به ادعاهای وزارت نیرو درباره نقش سدها در مبارزه با سیل، اظهارنظرهایی از سوی متخصصان ابراز شده است. یادداشت زیر از سوی حنیف رضا گلزار کارشناس ارشد آب و خاک به اسکان نیوز سپرده شده است.
يکشنبه ۲۵ فروردين ۱۳۹۸
ساعت ۱۶:۴۲
کد مطلب: ۱۸۷۴۷
Share
اسکان نيوز: مسولین وزارت نیرو پس از اشاعه نظریه بی بنیان آغاز ترسالی و فراخوان پیمانکاران برای اغاز دور جدیدی از سد سازی در کشور اعلام کردند که سیلاب های اخیر خوزستان و تخلیه آب ذخیره شده در سد گتوند موجب تخلیه شورابه های گتوند به کارون و در نهایت خلیج فارس شده و مشکل بزرگترین کارخانه تبدیل آب شیرین به آب شور جهان حل شده است!!

 نادرستی این ادعا با گذشت زمان ثابت خواهد شد اما به لحاظ فنی از آنجایی که توده نمک موجود در سازند گچساران که دریاچه سد گتوند روی آن ایجاد شده بیش از صد میلیون تن برآورد می گردد می توان دریافت که نمک همچنان گریبانگیر دریاچه سد گتوند خواهد بود.

ساده سازی مساله سد گتوند و تصور اینکه سیل و تخلیه اجباری آب مشکلات گتوند را رفع می کند خود  منشأ آسیب ها و گمراهی های دیگر است. توجه کنیم که همه آب تخلیه شده از گتوند الزاما وارد خلیج فارس نمی‌شود.

حجم عظیمی از آب محتوی املاح محلول در دشت خوزستان پخش می شود و پس از فروکش سیل و اتمام بارندگی آب تبخیر شده و نمک در سطح زمین رسوب خواهد کرد. در واقع بخشی از نمک ذخیره شده در پشت سد گتوند در دشت خوزستان توزیع شده و شوری خاک را افزایش می دهد.

اگرچه آمار دقیقی در این رابطه منتشر نمی شود اما بر اساس برخی گزارش های پراکنده طی ۳ سال نخست آبگیری این سد بیش از ۲۸ میلیون تن نمک در آب دریاچه این سد حل شده است. توجه داشته باشیم که اگرچه ۲۸ میلیون تن نمک عدد بزرگی می نماید و به تنهایی برای غیرقابل استفاده شدن صدها میلیون مترمکعب آب ذخیره شده در مخزن گتوند کافیست، اما  این مقدار در برابر بیش از صدمیلیون تن نمک باقی مانده در گنبدهای نمکی حاشیه دریاچه سد عدد بسیار کوچکی است.

جایگزینی آب شیرین  سیل های اخیر با آب شور تخلیه شده از مخزن سد موجب تکرار انحلال نمک باقی مانده شده و با گذشت زمان دوباره آب شیرین ذخیره شده در سد گتوند شور خواهد شد و این چرخه در صورت تداوم سیل ها تا چندین دهه همچنان ادامه خواهد یافت و این خاک خوزستان است که تاوان این بی تدبیری در ساختار مدیریت سازه محور آب را پس خواهد داد. البته موضوع رفع مشکل شوری گتوند بر اساس روالی معمول ساعاتی بعد تکذیب شد که همین تکذیبه می تواند بیانگر نادرستی این ادعا و تاییدی بر این باشد که رهایی گتوند با پر و تخلیه شدن مداوم مخزن این سد امکان پذیر نخواهد بود.

مساله دیگر بیان سود ۲.۵ میلیارد دلاری سیل های اخیر از محل ذخیره سازی آب شیرین در سدهای کشور است که از جانب وزیر نیرو مطرح گردید. برای اثبات نادرستی محاسبات جناب وزیر تنها کافیست تا جرم خاک فرسایش یافته کشور را به قیمت روز به دلار تبدیل کنیم. اگر خسارت خاک وارده به مخازن سدها را هم به آن بیافزاییم در خواهیم یافت که چنین محاسبات و اظهارنظرهایی از ریشه و اساس فاقد بنیان و حتا محاسبه درست مالی است.

توجیه اقتصادی که به جای خود..‌‌. اگر ۹ میلیارد متر مکعب سیلاب جریان یافته در خوزستان را محتوی تنها ۲۰ درصد جرمی خاک شسته شده لحاظ کنیم(درصد واقعی می تواند با توجه به شرایط آبخیز بسیار بیشتر یا کمتر از این باشد)، یعنی ۱۸۰۰ میلیون تن خاک با این حجم آب از سطح آبخیزها شسته و وارد سدها شده و یا در مکانی غیر از محل تولید خود رسوب کرده است. قیمت این مقدار خاک چقدر است؟ عددی ارایه نمی کنم چراکه معتقدم حتا اگر بتوان برای حجم مشخصی از آب قیمتی ارایه کرد بی شک روی حجم مشخصی از خاک نمی توان قیمت گذاشت.

مسولین بویژه در وزارت نیرو تصور نکنند سیل و باران، بی تدبیری ها را هم همراه با خاک میهن و زندگی هم میهنان خواهد شست و برد و همه چیز به زودی خاطره خواهد شد. ادعای بی اساس ورود ۹۰ میلیارد متر مکعب آب ناشی از سیل به آبخوان های فرونشسته کشور، مرتفع شدن مشکل خشکسالی و بی آبی کشور تنها با یک هفته بارندگی، ورود به دوران ترسالی، برطرف شدن مشکل شوری آب سد گتوند و در آخرین مورد تلاش برای توجیه مالی و اقتصادی سیل های اخیر بدون در نظر گرفتن انبوه خسارات وارده بر طبیعت و زیرساخت های کشور از جمله اظهارنظرهایی است که این روزها از سوی مسولین امر ارایه گردیده و البته هیچ یک هم از ریشه و بنیان علمی برخوردار نیست. کمترین انتظار جامعه سیل زده آن است که متخصص نماهایی که گتوندها را خلق کردند و اکنون سودای سدسازی را بواسطه ترسالی خیالی در سر می پروانند، رویاهای خود را دست کم رسانه ای نکنند و یقین داشته باشند که سکوت رسانه ای آنها مردم را نگران نخواهد کرد.

در پایان پاسخ به این پرسش ضروریست که آیا با لحاظ کردن این نظرات مخدوش و سر سری، می توان به اظهارات و توجیهات جناب وزیر و دیگر ارباب جمعی این وزارتخانه مبنی بر ضرورت تداوم سدسازی ها اعتبار بخشید و اعتنا کرد؟!

*عضو هیات مدیره جمعیت دیده بان طبیعت

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.