سلامت و مولفه‌های اجتماعی موثر بر آن

اکرم عاشق حسینی*
به بهانه آغاز هفته سلامت و شعار امسال سازمان جهانی بهداشت «سلامت برای همه ؛پوشش سلامت برای همه ،در هر مکان »به نقد مختصری بر تاثیر مولفه های موثر بر سلامت می پردازم. در تمام دنیا وظیفه حاکمیتی هر دولت با هر تفکر و ساختار سیاسی،تامین امنیت و سلامت مردم است.مطابق اصل 29 قانون اساسی جمهوری اسلامی ایران نیز،تامین دسترسی عادلانه به خدمات سلامت ، از وظایف دولت تعیین شده است.
دوشنبه ۲ ارديبهشت ۱۳۹۸
ساعت ۱۴:۰۶
کد مطلب: ۱۸۹۸۹
Share
اسکان نيوز: اهمیت موضوع سلامت تا حدی است که سازمان جهانی بهداشت با تاکید بر محوریت نیروی انسانی، از انسان سالم بعنوان محور توسعه پایدار یاد کرده است.بنابراین سلامت یکی از زیر بناهای مهم توسعه همه جانبه و پایدار برای جوامع انسانی توصیف شده است.

عمده ترین وجه فلسفی مراقبت های بهداشتی از دیدگاه سازمان جهانی بهداشت،تاکید بر توزیع عادلانه منابع بهداشتی وبرخورداری از سلامت جسمی،روانی و اجتماعی است که  به نوعی از حقوق مسلم فردی و اجتماعی آنان محسوب می گردد.

تعریف سلامت،تنها نداشتن بیماری نیست، بلکه رفاه کامل جسمی، روانی ،معنوی واجتماعی را شامل می شود بعبارت دیگر گستره آن فقط محدود به دارو و درمان و بعدفردی انسان نمی شود بلکه عناصر اجتماعی هم در آن نقش دارد و موثر است.بنابراین از یک سو توسعه اجتماعی و سرمایه سلامت،از مهمترین محورهای توسعه و رشد اقتصادی هستند واز سوی دیگر،میزان سلامت افراد بیش از هر عامل دیگر به عوامل محیط اجتماعی ارتباط دارد.

پژوهش های اخیر در حوزه مدیریت سلامت نشان می دهد که آنچه از آن بعنوان نظام سلامت یاد می شود،تنها 20 تا 25 درصد به موارد بالینی،مانند پزشک،بیمارستان،دارو،مراقب های پزشکی.....(سلامت بیولوژیک) بستگی دارد و  75 تا 80 درصد تامین سلامت جامعه،به عوامل اجتماعی موثر بر سلامت ( Social Determinats of Healt) باز می گردد که عوامل اقتصادی و اجتماعی مانند وضعیت معاش،سطح آموزش،تغذیه،مسکن،اشتغال و نسبت سرباری از جمله آنها هستند(ارتباط تنگاتنگ سلامت با روابط اجتماعی،اقتصادی فرهنگی و محیطی).

بنابراین بخش اعظم مولفه های موثر در ارتقاء سلامت به سازمان ها و نهادهای خارج ازساختار بهداشت و درمان کشور مربوط میشود که عملا  خارج از اختیارات وحیطه سیاستگذاری وزارت بهداشت و درمان می باشد.

در مورد تاثیر عوامل اجتماعی موثر بر سلامت،نتایج تحقیقات در مورد علل«بار بیماری ها»نشان می دهد که بیشتر بار بیماری ها و اکثر نابرابری های جهان از عوامل اجتماعی موثر بر سلامت ناشی می‌شود.بعنوان مثال؛ این موضوع که چرا اکثر بیماری های دنیا در کشورهای فقیر وجود دارد واینکه چرا اکثر بیماری ها در کشورهای توسعه یافته نیز گریبانگیر افراد فرو دست جامعه هستند،به عوامل اقتصادی،اجتماعی، دسترسی این افراد به منابعی  نظیر آب سالم،راه وجاده،شغل،سطح تحصیلات ،تغذیه سالم و رفاه اجتماعی بستگی دارد.

در اهداف اصلی توسعه هزاره که اساس توسعه ای سازمان ملل در هزاره سوم میباشد،به اهمیت و تاثیر« عوامل اجتماعی موثر بر سلامت»(SDH) بر توسعه سلامت در کشور ها تاکید فراوان شده است.

عدالت به عنوان یکی از چالش های مهم بشر در حوزه اجتماعی،همواره مورد توجه احاد جامعه  بوده است.منظور از عدالت اجتماعی توجه به نیازهای سلامت همه افراد و اقشار جامعه بدون توجه به موقعیت جغرافیایی، فرهنگی ، اقتصادی و اجتماعی آنهاست.

از آنجایی که سلامت به عنوان یک عامل مهم در بعد اجتماعی مطرح می باشد وبه طور مستقیم روی جنبه های دیگر حوزه اجتماعی اثر دارد،می توان از آن بعنوان نقطه شروعی برای تحول در اوضاع اجتماعی و دستیابی به هدف متعالی«عدالت»بهره برد.تاثیری که فقر و بیماری بر یکدیگر دارند،از آن جهت که هر کدام موجب تشدید دیگری می شود،یکی از جنبه های مهم و قابل توجه اثر  سلامت در مسایل کلان اجتماعی هر جامعه ای می باشد.

لذا به نظر می رسد یکی از مولفه های موثر در اصلاح و بهبود وضعیت عدالت اجتماعی،گسترش وتوسعه سلامت در جامعه می باشد.بدون تردید تقویت و توجه ساختاری به عوامل اجتماعی موثر بر سلامت،می تواند بستری مناسب برای ارتقای سلامت در عرصه تامین عدالت اجتماعی واصلاحات سازنده در جامعه را فراهم سازد.با نگاه جامعه نگر و هولستیک به مفهوم سلامت میتوان از بخش قابل توجهی از چالش های کشور مانند فقر و آسیب های اجتماعی فراوان ناشی از آن پیشگیری کرد.فقر، موجب کاهش شاخص های توسعه یافتگی،از بین رفتن منابع ،نا کارآمدی نیروی انسانی ودر نهایت عقب ماندگی کشور و فاصله گرفتن از هدف عالی برقراری و گسترش عدالت می شود.

با رویکرد نوینی که در خصوص تعاریف و اهداف سلامت، طی سالهای اخیر رخ داده است ،کشور ما علیرغم پیشرفت هایی که درارتقاء بعد جسمی سلامت طی دهه های اخیر داشته است، نظیر پوشش صددرصدی واکسیناسیون،کاهش مرگ ومیر مادران،کاهش مرگ ومیر کودکان زیر یک سال،مراقب های مادران باردار و افزایش امید به زندگی هنوز تا دستیابی به اهداف فراگیر سلامت

فاصله زیادی دارد. مشکلات اقتصادی،ناهنجاری های اجتماعی و فرهنگی،بی عدالتی،فقر و تبعیض بخشی ازچالش های هستند که با وجود آنها ، تامین سلامت در مفهوم واقعی امکان پذیر نمی باشد.

حتی از نگاه سنتی به مفهوم سلامت که تنها 20تا25 درصد پیوستار سلامت را تشکیل می دهد ،کشور ما با معضلات وچالش های فراوان از جمله تبعیض در پرداخت ها به کارکنان حوزه بهداشت و درمان،کمبود نیروی انسانی در مراکز درمانی در عین بی کاری فارغ التحصیلان گروه پزشکی ،کمبود بودجه ،درمان محوری... مواجه می باشد که نیازمند اصلاح نگرش مدیران با محوریت علم و دانش ، بهبود و تقویت مشارکت بین بخشی،آموزش و فرهنگ سازی با رویکرد ارتقاء سواد سلامت جامعه،افزایش سرانه بودجه سلامت و پرهیز از هرگونه سلیقه گرایی و جناح بندی در تدوین و سیاست گذاری های کلان نظام سلامت می باشد.

*کارشناس ارشد حقوق و علوم پزشکی ،فعال اجتماعی

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.