فناوری اطلاعات در چهار سال گذشته چه کمکی به رفاه در ایران کرد؟

علیرضا عبدالله زاده
فناوری اطلاعات در چهار سال گذشته چه کمکی به رفاه در ایران کرد؟
ما در جهان و دوره‌ای مدرن زندگی می‌کنیم. در یک صد سال قبل به دلیل دشواری حمل‌ونقل و ارتباطات فیزیکی، زندگی آدمیان در جوامع کوچک شکل می‌گرفت و تجارت افراد نیز در همین جوامع کوچک بود. امروز جامعه بسیار گسترده و بزرگ شده است.
يکشنبه ۱۹ شهريور ۱۳۹۶
ساعت ۱۴:۰۵
کد مطلب: ۴۱۳۳
Share
اسکان نيوز: با ورود آی تی به حوزه سیاست‌گذاری و حکمرانی نوع روابط مردم و دولت یا همان قرارداد اجتماعی نیز تغییر پیدا می‌کند. برای نمونه ما قبل از ورود آی تی به طور مثــال می‌گفتیم حدود 30 درصد فقیر داریم که هرسال نیز بیشــتر می‌شد اما با ورود آی تی به دلیل اینکه تشخیص و ارزیابی دقیق می‌شود و به طور مشخص می‌توان فهمید چه کسی فقیر اســت یا نیست، نوعی قرارداد اجتماعی جدید در جامعه منعقد می‌شــود. اصطلاح قرارداد اجتماعی اصطلاحی است که پیش از این شنیده‌ایم. سیاست بازار اما فناوری اطلاعات در حوزه دیگری نیز علاوه بر سیاست‌گذاری اجتماعی موثر است و آن عرصه بازار است. قبل از ورود فناوری اطلاعات، فرصت‌های گران‌بهایی را درجامعه از دست می‌دادیم. برای مثال بهتر اســت همان خانه‌های روستایی را که به درد توریست‌ها می‌خورد، به یاد آورد. الزام اتصال توریست‌های در جستجوی خانه و روستاییان دارای خانه‌های خالی، استفاده از فناوری اطلاعات است.

ما می‌توانیم یک شرکت داشته باشیم که در هر شهر و منطقه‌ای نه‌تنها در یک کشور، بلکه در سطح کل دنیا فعالیت کند. ما در یک محیط بسته کوچک شاید اطلاعات کافی از خانوارها و نیازهای افراد داشته باشیم اما وقتی جامعه بزرگ است، ما هم در جنبه اقتصادی و اجتماعی و هم در جنبه سیاسی دچار مشکل خواهیم شد.  مثالی در حوزه اقتصاد می‌تواند منظور را روشن‌تر کند. فرض کنید فردی به اداره مالیات می‌آید و اظهار می‌کند که ملک و مالی ندارد اما در چند خیابان آن طرف‌تر صاحب یک شــرکت بزرگ سرمایه‌گذاری اســت.

چطور می‌توان مانع اظهارات کذب این نوع افراد شد؟ یک مثال دیگر: در بسیاری از روستاها می‌توان از خانه‌های خالی روستاییان برای اجاره به توریست‌ها استفاده کرد اما همه اینها محتاج وجود یک شبکه اطلاعاتی از تعداد و توزیع این خانه‌هاست. در شیوه‌های سنتی، افراد به طور مستقیم چنین اطلاعاتی داشتند اما در جامعه فعلی نمی‌توان به این شکل اکتفا کرد.

سیاست دولت‌ها در سطح سیاست‌گذاری به شیوه سنتی یعنی در بوروکراسی دولتی، نهادها و افرادی به کار گرفته می‌شدند تا فقرا و اغنیا را شناسایی کنند که بتوانند به فقرا کمک و از ثروتمندان مالیات بگیرند. اما مساله اینجاست که این واسطه‌های سنتی معمولا کار خود را به درستی انجام نمی‌دهند. یا اطلاعات کافی ندارند و یا فریب می‌خورند یا اینکه ممکن است خود این کارمندان دچار لغزش‌هایی شــوند و اهداف دیگری را دنبال کنند. در واقع دولتی که می‌خواهد به مــردم خدمت کند باید بتواند از ثروتمندان مالیات بگیرد و به فقرا کمک کند و برای نیل به این هدف، دولت باید سیستم حکمرانی دقیق و کارایی ایجاد کند. برای این هدف باید یک نظام جامع اطلاعاتی موجود باشــد. 

فناوری اطلاعات (IT) می‌تواند هزینــه جمع‌آوری و تحلیل این اطلاعات را برای دولت‌ها بسیار کاهش دهد. در سیستم فناوری اطلاعات بــه راحتی می‌توان اطلاعــات را تجمیع و ترکیب کرد. برای مثال نهادی وجود دارد که مالکیت خودروها را ثبت می‌کند و نیز نهاد دیگــری وضعیت مالکیت خانه‌ها را در دست دارد. همچنین سازمان
با ورود آی تی به حوزه سیاست‌گذاری و حکمرانی نوع روابط مردم و دولت یا همان قرارداد اجتماعی نیز تغییر پیدا می‌کند. برای نمونه ما قبل از ورود آی تی به طور مثــال می‌گفتیم حدود 30 درصد فقیر داریم که هرسال نیز بیشــتر می‌شد اما با ورود آی تی به دلیل اینکه تشخیص و ارزیابی دقیق می‌شود و به طور مشخص می‌توان فهمید چه کسی فقیر اســت یا نیست، نوعی قرارداد اجتماعی جدید در جامعه منعقد می‌شــود. اصطلاح قرارداد اجتماعی اصطلاحی است که پیش از این شنیده‌ایم. سیاست بازار اما فناوری اطلاعات در حوزه دیگری نیز علاوه بر سیاست‌گذاری اجتماعی موثر است و آن عرصه بازار است. قبل از ورود فناوری اطلاعات، فرصت‌های گران‌بهایی را درجامعه از دست می‌دادیم. برای مثال بهتر اســت همان خانه‌های روستایی را که به درد توریست‌ها می‌خورد، به یاد آورد. الزام اتصال توریست‌های در جستجوی خانه و روستاییان دارای خانه‌های خالی، استفاده از فناوری اطلاعات است.
دیگری وضعیت بیمه افراد را در اختیار دارد. تجمیع و ترکیب اطلاعات این نهادها درباره افراد با استفاده از آی تی کار سختی نیست اما نیاز به هماهنگی بین دســتگاهی دارد.

اگر این اتفاق بیفتــد در چندین حوزه مهم اجتماعی و اقتصادی اثر مثبت خواهد گذاشت. نخست روی حوزه سیاســت‌گذاری رفاه اثر می‌گذارد. یعنی وابستگی سیاست‌گذاری به کارمندان و بوروکراسی تا حد زیادی کاهش می‌یابد. ایجاد این اطلاعات به کارمندان برای تصمیم‌گیری بهتر کمک می‌کند. برای مثال کمیته امداد می‌تواند صحت و سقم درخواست یک فرد برای کمک را به خوبی بررسی کند و ببیند خانه یا خودرو یا تجارتی دارد یا نه. اگر چنین شــبکه اطلاعاتی وجود داشــته باشد، قطعا سیاســت‌گذاری بهتری خواهیم داشت.

همچنین سیاســت‌گذار ارزیابی بهتری از سیاست‌های اجرایی خود مثل سبدکالا یا حمایت‌های غذایی انجام می‌دهد تا ببیند افراد، توانمند شده‌اند یا نه. باید در نظر داشت که برنامه‌های حمایتی مانند یک فرصت است تا فرد بتواند خودش حرکت اقتصادی کند. از طرف دیگر با دسترســی به شبکه اطلاعاتی فراگیر، می‌توانیم تخصیص بهتری را نیز صورت دهیم. بنابراین وجود یک شبکه فراگیر از اطالعات به حوزه سیاست‌گذاری و حکمرانی هم در مرحله تشخیص موضوعات هدف و هم در مرحله تخصیص منابع و نیز در نهایت در مرحله ارزیابی موفقیت سیاست‌ها کمک بسیاری خواهد کرد. اما اتفاق دیگری نیز با ورود آی تی به سیاست‌گذاری اجتماعی می‌افتد که موضوع بسیار مهمی است.

با ورود آی تی به حوزه سیاست‌گذاری و حکمرانی نوع روابط مردم و دولت یا همان قرارداد اجتماعی نیز تغییر پیدا می‌کند. برای نمونه ما قبل از ورود آی تی به طور مثــال می‌گفتیم حدود 30 درصد فقیر داریم که هرسال نیز بیشــتر می‌شد اما با ورود آی تی به دلیل اینکه تشخیص و ارزیابی دقیق می‌شود و به طور مشخص می‌توان فهمید چه کسی فقیر اســت یا نیست، نوعی قرارداد اجتماعی جدید در جامعه منعقد می‌شــود. اصطلاح قرارداد اجتماعی اصطلاحی است که پیش از این شنیده‌ایم. سیاست بازار اما فناوری اطلاعات در حوزه دیگری نیز علاوه بر سیاست‌گذاری اجتماعی موثر است و آن عرصه بازار است. قبل از ورود فناوری اطلاعات، فرصت‌های گران‌بهایی را درجامعه از دست می‌دادیم.

برای مثال بهتر اســت همان خانه‌های روستایی را که به درد توریست‌ها می‌خورد، به یاد آورد. الزام اتصال توریست‌های در جستجوی خانه و روستاییان دارای خانه‌های خالی، استفاده از فناوری اطلاعات است. لازم اســت بدانیم که قبل از ورود شبکه‌های فناوری اطلاعات، واسطه‌گران و دلال‌ها بسیار سود می‌کردند. ما در برخی موارد شاهدیم که واسطه‌گرها تا حدود 50 درصد معاملات اجاره خانه را به خود اختصاص می‌دهند، در حالی که در دیگر نقاط دنیا این چنین نیست. در چهار سال گذشته چند اتفاق بسیار مهم در این حوزه رخ داد. یکی اینکه زیرساخت‌های ما در حوزه فناوری اطلاعات رشد بسیار خوبی کرد.

یعنی موضوع گسترش اینترنت بسیار جدی و در دولت یازدهم سرعت آن نیز در کشور بســیار زیاد شد و کسانی که فاقد اینترنت بودند، به آن دسترســی پیدا کردند. در مجموع تحول بزرگی ایجاد شد. در دولت یازدهم حدود 26 هزار روستا به اینترنت وصل شــد و افراد زیادی وارد شبکه‌های با قابلیت فناوری اطلاعات شدند. این اتفاق بسیار مهمی است چون این افراد می‌توانند از توانایی‌های آی تی استفاده کنند. البته هنوز در بسیاری از حوزه‌ها وارد نشده‌ایم که باید وارد شویم.

آی تی و توسعه بسیاری از کشورهای در حال توسعه که از کشور ما نیزعقب‌تر هستند، توانســتند از آی تی یک فرصت بزرگ برای توسعه اقتصادی ایجاد کنند. ما در دو حوزه سیاســت‌گذاری و بازار می‌توانیم از فناوری اطلاعات اســتفاده کنیم. در بحث رفاه و سیاست‌گذاری، ما حدود 10 ســال قبل وارد و دچار بحران ناشی از تحریم شــدیم. در ابتدای دولت یازدهم، خزانه ما در حال تمام شــدن بود و قیمت نفت هم سقوط کرد. دولت درچنین وضعیتی نمی‌توانست یارانه‌ها و سیاست‌های حمایتی را قطع کند چون زندگی عده زیادی تا 50 درصد به آن وابسته بود.

در چنین وضعــی دولت تصمیم گرفــت یارانه افرادی را که نیاز کمتری دارند، قطع کند. انجام این سیاســت نیاز به شبکه گســترده‌ای از فناوری اطلاعات دارد. در آن مقطع وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی با همکاری نهادهای دیگر توانست این مجموعه اطلاعات را جمع‌آوری کند که در نوع خود همکاری و ابتکار بســیار بزرگی بود. با پیدایش و ایجاد این منبع اطلاعاتی، تصویر بسیار دقیقی از وضعیت کشور به دست آمد که دولت در آن می‌توانست خانوارها را از هم کامل جدا کند.

حسن بزرگ دولت یازدهم این است که توانست این دوره بحران را به شکلی مدیریت کند که رفاه حداقلی را برای خانوارهای نیازمند حفظ و تامین کند. همچنین ما با استفاده از فناوری اطلاعات پی بردیم هنوز در برخی دیگر از برنامه‌های رفاهی، مرحله شناســایی به خوبی و با دقت صورت نگرفته است. برای مثال در موضوع بیمه کارگران ساختمانی شیوه سنتی نمی‌توانست به درستی این افراد را شناسایی کند، یعنی برخی کارمندان
. در چهار سال گذشته چند اتفاق بسیار مهم در این حوزه رخ داد. یکی اینکه زیرساخت‌های ما در حوزه فناوری اطلاعات رشد بسیار خوبی کرد. یعنی موضوع گسترش اینترنت بسیار جدی و در دولت یازدهم سرعت آن نیز در کشور بســیار زیاد شد و کسانی که فاقد اینترنت بودند، به آن دسترســی پیدا کردند. در مجموع تحول بزرگی ایجاد شد. در دولت یازدهم حدود 26 هزار روستا به اینترنت وصل شــد و افراد زیادی وارد شبکه‌های با قابلیت فناوری اطلاعات شدند.
و اصناف دیگر نیز از این خدمات اســتفاده کرده بودند. این موضوع تقصیر سازمان تامین اجتماعی هم نبود چون اطلاعات آن در جای دیگری وجود داشــت که در دســترس قرار نمی‌گرفت.

با اســتفاده از آی تی ما توانستیم چندهزار نفر را که فاقد صالحیت بودند شناســایی کنیم که کارگران ســاختمانی یا در حوزهای دیگــر، قالیباف نبودند. همچنین با استفاده از پنجره رفاه ایرانیان که در وزارت رفاه ایجاد شد، امسال ســازمان امور مالیاتی توانست 300 هزار مودی را که مالیات نمیدهند، شناسایی کند و میخواهد به جای افزایش نرخ مالیات، پوشش مالیات را گسترش دهد که سیاست بسیار خوبی است. یعنی به جای آنکه به آنهایی که الان مالیات می‌دهند فشــار بیاوریم، بهتر است آنهایی را که مالیات نمی‌دهند بیابیم و از آنها مالیات اخذ کنیم.

با اجرای درست اصلاح بیمه کارگران ســاختمانی و نیز حذف يارانه ثروتمندان و اصلاح سيســتم حمايت غذايي (سبد كالا) با واسطه به کارگیری آی تی، چیزی حدود 3 هزار میلیارد تومان صرفهجویی در اقتصاد کشور ایجاد شــد. بنابراین ما تازه در آغاز ماجرا هستیم و همه اینها صرفا در بخش سیاستگذاری رفاه بود. در طول اجرای این برنامه، ما سعی کردیم با خطای پایینی کار صورت گیرد و به اعتراضات هم با ادله پاســخگو بودیم. باید در نظر داشت که 3 هزار میلیارد تومان معادل 40 روز صادرات نفت کشور است. این برای مجموعه وزارت رفاه یک افتخار است چون بدون هیچ دود و آلودگی، این خدمت را انجام دادیــم که در خدمت بخش نیازمند کشــور بود.

درموضوعی دیگر، ما با استفاده از آی تی توانستیم بفهمیم واقعا چه تعداد کودک بازمانده از تحصیل داریم. قبل از ورود آی تی، آمارهای کلی می‌گفت ما حدود 850 هزار کودک بازمانده از تحصیل داریم. اما با استفاده از پایگاه رفاه ایرانیان آمار افراد ثبت‌نام شده در دبستان‌ها را به دست آوردیم، با خانواده‌هاي كودكان تماس گرفته شد و الان برنامه بازگرداندن كودكان به مدرسه در حال اجرا است. از طرف دیگر، اطلاعات خانوارها را به دست آوردیم.

با همین کار ساده مشخص شد که عملا حدود 125 هزار کودک بازمانده از تحصیل داریم، به این دلیل ساده که افراد نیمه دومی سال نمی‌توانستند ثبت‌نام کنند. نام آنها نیز در جرگه افراد بازمانده از تحصیل وارد شده بود که با استفاده از آی تی این خطا تصحیح شد. آی تی و رفاه علاوه بر بخش سیاســت‌گذاری رفاه، ما در بخش‌های مختلف بازار نیز می‌توانیم از توانایی فنــاوری اطلاعات برای تقویت بازار به عنوان بخش مکمل رفاهی استفاده کنیم.

برای مثال سازمان تامین اجتماعی و صندوق بازنشستگی کشوری دارای شرکت‌های گردشگری هســتند که می‌تواند از آی تی برای توسعه خدمات خود استفاده کنند. اگر این دو بتوانند در بازار وارد شــوند و یا خدمات که به شکل ســنتی اداره می‌شود، با تجهیز به فناوری اطلاعاتی ارائــه دهند، اتفاق بزرگی خواهد افتاد. ما توانســتیم در معاونت رفاه وزارت تعــاون، کار و رفاه اجتماعی، حدود 3 هزار خانه روســتایی را با نقطه GPS شان شناسایی کنیم که می‌توانند خانه‌های روستایی خودشان را به توریست‌ها اجاره دهند. به نظر ما، توریسم کمک بسیاری می‌تواند به روســتاییان ما کند.

در نظر بگیریم که ساخت هر هتل چندین سال طول می‌کشد در حالی که ما هزاران خانه خالی در روســتاها در اختیار داریم که توریستهای داخلی و خارجی میتوانند در آنها ساکن شــوند. بنابراین و مطابق مثالهای فوق که مشتی از خروار بود، متوجه می‌شویم فناوری آی تی می‌تواند هم در سیاست‌گذاری رفاه و هم در ایجاد اشتغال و رونق بازار کمک‌های بســیار شــایانی کند. ما باید درصدد توسعه استفاده از آی تی در سیاســت‌گذاری رفاه باشیم و این قرارداد جدید اجتماعی را بسط و توسعه دهیم؛ قراردادی که می‌تواند تا عمیق‌ترین لایه تشــخیص دهد چه کسی از حق برخورداری از زندگی شرافتمندانه محروم مانده است و باید به او خدمات رفاهی و حمایتی تخصیص یابد. در این زمینه لازم اســت از معاونت رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی و نیز دستگاه‌های دیگر دخیل در اجرای تشکر کنم و امیدوارم این برنامه‌ها در چهار سال بعد نیز ادامه یابد.
 
مرجع: مجله قلمرو رفاه

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.