راهی نوين در مديريت منابع آب يا تكرار شعارها؟

فاطمه ظفرنژاد *
راهی نوين در مديريت منابع آب يا تكرار شعارها؟
فاطمه ظفرنژاد پژوهشگر آب و توسعه پايدار در یادداشتی که در اختیار اسکان نیوز قرار داده‌است به موضوع برون‌رفت از بحران آب و مديريت منابع آب پرداخته است که می‌خوانید
چهارشنبه ۳ آبان ۱۳۹۶
ساعت ۱۴:۱۴
کد مطلب: ۵۶۶۲
Share
يادداشت نامزد محترم وزارت سدسازي  آقاي اردكانيان كه در روزنامه اعتماد  ٢٥ مهر ١٣٩٦ چاپ شده، برون‌رفت از بحران آب در كشور را نويد می‌دهد. مساله اي كه امروز ذهن بسياري از مردم، مسؤلان، تشكلها و جناح‌هاي سياسي  را بخود مشغول داشته است.

چند سالي است كه گذشته از مردم حوضه هاي آبي كه مشكلات بحران آب را با گوشت و پوست و ريه هايشان لمس كرده اند رسانه ها نيز به مشكل آب كشور مي پردازند.  به جويي بدل شدن كارون، سفيدرود، خاموشي كرج، زاينده رود، هليل رود و ديگر رگ‌هاي حيات سرزمين، و خشكيدن بزرگترين درياچه كشور اروميه، خشكيدن بختگان، درياچه نمك، تالاب گاوخوني، تالاب جازموريان، و.... ونيز بحراني شدن سفره ها در ٢٠٠ دشت كشور مساله اي نيست كه بتوان به آن بي توجه ماند.

خواننده با  شوق ناشي از دل نگراني براي مسايل سرزمينش و مردمش به خواندن نوشتار نامزد محترم تازه وزارت روي مي آورد و با بلعيدن واژه ها در پي يافتن راهكار است.  اما با پيشروي در خواندن مقاله در مي يابد كه صداي متفاوت و حرف جديدي در كار نيست. دست كم كسانيكه ساليان دراز با ادبيات مرسوم در دستگاه آب و شركتهاي گرداننده آن سروكار دارند به واژه هاي تكراري برمي خورند. همانگونه كه از تكنوكراتهاي باسابقه دستگاه سدساز انتظار مي رود  نويسنده محترم مقاله تا جايي به موضوع  اشاره مي كند كه به كسي برنخورد. نوشتار در پي آنست كه مشاوران، تصويب كنندگان، كارفرمايان، پيمانكاران و ناظران طرحهاي آب، آب در دلشان تكان نخورد و فكر نكنند كه حرفه ناپاسخگويشان با گزند روبرو خواهدشد. همه چيز بگونه اي پيش ميرود كه  نه سيخ بسوزد و نه كباب.  نوشتار مشحون است از گفتارهايي كه مسولان اين وزارتخانه كمابيش از دو دهه پيش گفته اند و مي گويند.  

نامزد محترم جديد وزارت در آغاز سخن و پيش از همه جمعيت را مطرح كرده اند. گويي بگونه تلويحي افزايش جمعيت مهمترين عامل بحران آب كشور است و نه تصميم گيري‌هاي جانبدارانه از بالا به پايين مهندسان و تكنوكرات‌هاي ديواني و شركتي. اين فرافكني را ميتوان گونه اي تطهير مديريت ناكارآمد آب  تلقي كرد.  

واقعيت اينست كه ساختار وزارت نيرو با همه دفاتر و شركت‌هاي دولتي و خصوصي وابسته به آن  از اساس نه تنها قادر به پرداختن به مديريت تقاضا بشيوه اي كه نامزد محترم اشاره مي كنند نيست كه حتي از عهده تلفيق مديريت عرضه با مديريت تقاضاي آب چنانكه مسولان گذشته همواره شعار مي دادند نيز بر نمي آيد.

 اين وزارتخانه براي مديريت سازه اي آب و سدسازي و انتقال پي ريزي شده است و انتظار مديريت غيرسازه اي و  نرم آب از چنين ساختاري بيهوده و مانند  آن است كه بخواهيم از وزارت شهرسازي انتظار انجام وظايف وزارت آموزش و پرورش را داشته باشيم. و شايد از اين هم دور از انتظارتر باشد.

اما آنچه در ملاحظات سياسي و جناحي احزاب و دولت‌ها در شش دهه گذشته ناديده مانده اينست كه  انتزاع آب از ديگر منابع طبيعي مانند خاك، جنگل، مرتع و... با كاركردهاي پيچيده و درهم تنيده در آبخيزها و اعمال مديريت سازه اي بر آب چنين معضلي را براي كشور رقم زده است.  در يادداشت نامزد محترم وزارت نيرو اما كوچكترين اشاره اي به نادرستي مديريت سازه اي آب و سدسازي و لزوم  حذف آن از سرنوشت منابع آب كشور به چشم نمي خورد.  

ايشان حتي اشاره اي به اين مطلب ندارند كه با سدسازي و انتقال آب  مخالفند و بايد اين رويكرد متوقف شود. مقاله در پي آنست كه بررسيهاي زيست محيطي و اقتصادي براي مديريت آب اعمال شود  كه البته اين بررسيها كمابيش از دهه ها پيش انجام مي شده و همچنان سدها و خطوط انتقال به اجرا رفته اند.

نامزد تازه وزارت سدسازي اشاره  نفرموده اند كه  آب منبعي طبيعي است و رفتار با آن بايد رفتاري نرم و اكولوژيك باشد. ايشان حتي اشاره نكرده اند كه رويكرد تهاجم به طبيعت  كه شش دهه از سوي دستگاه سدساز اعمال و سبب خاموشي رودها و نابودي تالابها و درياچه ها و تهي شدن سفره هاي كشور شده غلط بوده است. اين نوشتار همچنين راهكار حقيقي براي معضل آب كشور دربرندارد.

 مديريت صحيح  آب بدون حذف رويكرد سازه اي و سدسازي از آن، و بدون تلفيق و يكپارچه سازي مديريت آب با خاك و جنگل و منابع طبيعي در آبخيزها و حوضه هاي آبي،  و بدون مشاركت كشاورزان و جوامع بومي مولد هر حوضه ناممكن است.

اصلاح حكمراني آب و الحاق آن به ديگر منابع طبيعي با مشاركت جوامع بومي هر حوضه و با حذف تصميم گيري هاي از بالا به پايين تكنوكراسي ضرورت روز كشور است.  اصلاح حكمراني آب گام نخست اصلاح مديريت آب و دستيابي به امنيت آبي و امنيت خوراك، گام نخست اصلاح الگوي مصرف آب و اعمال رويكرد مديريت تقاضا، و گام نخست احياي رودها و درياچه ها و سفره هاي آبي اين سرزمين است

*پژوهشگر آب و توسعه پايدار

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.