زلزله، اولین خطری که تهران را تهدید می‌کند/ نگاهی به نوسازی و بهسازی بافت‌های فرسوده

محلۀ سیروس جزو اولین پروژه‌های این شرکت بود که موفقیت زیادی نداشت، اقدام دیگر، مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده بود تحت عنوان طرح‌های نوسازی و بازسازی گذر و محله که ایدۀ نوسازی منظر شهری محله را به همراه داشت. این طرح به عنوان یک پکیج در ۵۰ محلۀ تهران انجام شد که با انتقادات زیادی مواجه شد و در نیمۀ راه، ناگهان با تغییر سیاست شهرداری تهران و روی کار آمدن مدیریت جدید، طرح در اختیار طرح تفصیلی شهر تهران قرار گرفت و تعریض معابر، طرح‌ها را زمین‌گیر کرد. آنچه نهایی شد یک مدل کاریکاتوری ناقص بود.
چهارشنبه ۲۶ دی ۱۳۹۷
ساعت ۱۶:۴۴
کد مطلب: ۱۷۰۶۰
Share
اسکان نيوز: نشست «بازآفرینی شهری؛ از رویا تا واقعیت» به منظور بررسی روند نوسازی و بهسازی بافت‌های فرسوده با سخنرانی سیدامیر منصوری عضو هیئت علمی دانشگاه تهران، شریف مطوف، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی، علی خانی، معاون هماهنگی و برنامه‌ریزی سازمان نوسازی تهران در گالری نظرگاه برگزار شد.

در ابتدای این نشست سیدامیر منصوری عضو هیئت علمی دانشگاه تهران برای طرح موضوع گفت: «بر اساس هرم مزلو، ایمنی مهم‌ترین فاکتور در زندگی انسان است، با توجه به شرایط ویژۀ ایران در برابر زلزله در غالب شهرها وقتی در مورد نوسازی صحبت می‌کنیم یکی از مهم‌ترین موضوعات مد نظر ما ایمنی است، در نتیجه به بافت فرسوده از زاویۀ ایمنی نگاه می‌کنیم. بر اساس آمارهای اعلام شده، نیمی از جمعیت تهران ساکن خانه‌های فرسوده هستند».

وی ادامه داد: «در تعریفی شورای عالی شهرسازی و معماری از فرسودگی ارائه داده است، دو معیار ریزدانگی و عرض کم معابر، خیلی در ایمنی مؤثر نیست و صرفاً یک شرط عدم استحکام برای عدم ایمنی، کافی است. در نتیجه با شاخص ایمنی، ما در تهران ساختمان‌هایی داریم که با یک زلزلۀ ۶ ریشتری فرو می‌ریزند.

منصوری اضافه کرد: «بر اساس مطالعۀ جایکا، شانس وقوع زلزله با توجه به دورۀ زمانی وقوع نزدیک است، بنابراین نوسازی بافت‌های فرسوده به عنوان یک اقدام پیشگیرانۀ ایمنی‌بخش مورد توجه قرار می‌گیرد. به علاوه با مدل‌سازی که جایکا انجام داده با توجه به وضعیت معابر، پل‌ها و بزرگراه‌ها در زمان وقوع زلزله امکان امداد‌رسانی وجود نخواهد داشت و امدادهای متمرکز پاسخگو نخواهند بود. با این نگاه، زلزله اولین خطری است که تهران را تهدید می‌کند و با این دید نوسازی تعریف دیگری پیدا می‌کند».

این استاد دانشگاه ادامه داد: «ما در نوسازی یک شرط لازم داریم که ایمنی است و یک شرط کافی داریم که تکمیل سایر شرایطی است که محیط‌زیست انسانی باید داشته باشد. ریزدانگی و شرایط معبر تا زمانی که موضوع اصلی یعنی عدم ایمنی وجود دارد در اولویت نیست. در تاریخ معاصر کشور ما، اقداماتی برای نوسازی بافت فرسوده آغاز شد، در دهۀ ۶۰ در وزارت مسکن سازمانی ایجاد شد که امروز به شرکت مادر تخصصی عمران و بهسازی یا بازآفرینی شهری شهرت دارد و دارای ۲۰ شرکت زیرمجموعه است و اقداماتی را در این حوزه آغاز کردند.

محلۀ سیروس جزو اولین پروژه‌های این شرکت بود که موفقیت زیادی نداشت، اقدام دیگر، مجموعه‌ای از اقدامات پراکنده بود تحت عنوان طرح‌های نوسازی و بازسازی گذر و محله که ایدۀ نوسازی منظر شهری محله را به همراه داشت. این طرح به عنوان یک پکیج در ۵۰ محلۀ تهران انجام شد که با انتقادات زیادی مواجه شد و در نیمۀ راه،  ناگهان با تغییر سیاست شهرداری تهران و روی کار آمدن مدیریت جدید، طرح در اختیار طرح تفصیلی شهر تهران قرار گرفت و تعریض معابر، طرح‌ها را زمین‌گیر کرد. آنچه نهایی شد یک مدل کاریکاتوری ناقص بود».

وی با اشاره به روی کار آمدن حسن روحانی گفت: «در این زمان به لحاظ نظری پکیج و چارچوبی جدید خلق شد و از اساتید این حوزه برای تدوین لایحۀ بازآفرینی شهری نظرخواهی شد و در دولت به تصویب رسید و چارچوب عمل جدید شد اما  این عمل هرگز  به صحنۀ اجرا نیامد و در حد حرف باقی ماند و یکی از انتقادات به روحانی این بود که در حوزۀ نوسازی اقدام جدی انجام داده است».

منصوری تصریح کرد: «در این زمان سازمان نوسازی شهر تهران نیز دچار روزمرگی شده بود و اقدامات پایین‌دستی تحت عنوان تجمیع واحد‌های کوچک انجام می‌شد. نهایتاً جریانی با رهبری ترکان در دولت طرح جدیدی را تحت عنوان نوسازی با مقیاس کلان مطرح شد که در این طرح زمین‌های بزرگ در مناطق بافت فرسوده را با همکاری انبوه‌سازان زیر ساخت و ساز می‌برند».

عضو هیئت علمی دانشگاه تهران با طرح این سؤال که «آیا ما می‌توانیم پروسۀ نوسازی شهری را نیازمند یک پکیج تئوریک تام بدانیم؟» گفت: «به نظر من نوسازی شهری با توجه به وابستگی‌ها، یک پکیج واحد و ثابت نیست و ما باید قادر باشیم در زمینه‌های مختلف عمل‌های مختلف انجام دهیم و با شعار و اختراع دوبارۀ چرخ نمی‌توانیم موفق به نوسازی شویم. به نظر من اساس ذات نوسازی مانند جنگ است، در صحنۀ عمل باید راهش پیدا شود ما نمی‌توانیم مدت طولانی با پیش‌بینی شرایط دقیق وارد پروسه شویم. این رویکرد محتاطانه به نوسازی ما را عقب می‌اندازد».

علی خانی معاون هماهنگی و برنامه‌ریزی سازمان نوسازی تهران نیز با بیان اینکه «تغییر ریلی اتفاق نیفتاده و همان مسیر ادامه پیدا کرده است» گفت: «ما طرحی برای محلۀ اتابک طراحی کردیم و ویرایش یازدهم آن در کمیسیون مادۀ پنج تصویب شد. به محض تصویب با مشکلاتی مواجه شد، چراکه در عمل با خواسته‌های واقعی مردم روبرو شدیم و این ادامۀ مسیر بود. به این معنی که ما برای تکمیل طرح اقدامات دیگری را در نظر گرفتیم».

وی ادامه داد: «تا سال ۸۴ ما اطلاعاتی در مورد تجمیع نداشتیم و تا قبل سال ۸۸ تجمیع را ناممکن می‌دانستیم و از طرح‌ها حذف کردیم. اما از سال ۸۸ به این فکر کردیم که ریزدانه‌ها امکان ساخت طبق ضوابط ندارند و به علت فقیر‌بودن نمی‌توانند خانه‌هایشان را نوسازی کنند و اگر بنا به شراکت باشد نیاز به تسهیل‌گر دارند. در همین راستا دفاتر تسهیل‌گری را راه‌اندازی و بسته‌های تشویقی را تدوین کردیم و تجمیع را آغاز کردیم که پاسخگو بودند. اکنون مطابق آمار ۴۰ درصد بافت‌های فرسودۀ شهر تهران نوسازی شده‌اند».

معاون هماهنگی و برنامه‌ریزی سازمان نوسازی تهران با بیان اینکه ۷۵ درصد نوسازی‌ها تجمیعی بوده و جابه‌جایی در این فرآیند تقریباً صفر بوده است اظهار داشت: «میانگین تجمیع در شهر تهران هنوز به ۳ پلاک و مساحت تجمیع هنوز به ۳۰۰ متر نرسیده است. در این مقطع می‌توان این موضوع را آسیب‌شناسی کرد. یکی از دلایل این‌ است که براساس مصوبات دولت باید سالانه ۳۰۰ هزار وام کم‌بهره اراده دهد اما تا کنون ۳۵هزار وام پر‌بهره داده است. همچنین مقرر شده انشعابات به‌صورت رایگان واگذار شود که این اتفاق هم نیفتاده است. ما ۱۲ سال است فقط داریم بافت‌های فرسوده را شناسایی می‌کنیم و امسال شورای عالی شهرسازی ابلاغ کرده است که شاخص‌ها عوض شده و مجدداً باید بافت‌ها را با شاخص‌های جدید شناسایی کنید. مگر ما چقدر قدرت عمل داریم؟».

در ادامه شریف مطوف، عضو هیئت علمی دانشگاه شهید بهشتی با بیان اینکه ما در سال ۸۴ در سازمان نوسازی تولید دانش و اندیشه می‌کردیم و بر مفهوم نوسازی و بازسازی متمرکز بودیم گفت: «ما باید ببینیم مسیر علمی دنیا به کجا رفته است و از آن بهره بگیریم. اکنون بازآفرینی مطرح شده اما سؤال اینجاست که آیا ما توانستیم بافت‌های فرسوده را نوسازی کنیم؟ اکنون در چه مرحله‌ای هستیم؟ سرعت فرسوده‌شدن بافت‌ها چقدر بوده و ما با چه سرعتی عمل کرده‌ایم؟».

وی تصریح کرد: «باید بررسی کنیم که آیا فرسودگی سرنوشت محتوم بافت‌ها است و باید قبول کنیم که این بافت‌ها فرسوده می‌شود یا نه باید از فرسودگی آن جلوگیری کنیم. شهرهایی هستند که بافت‌هایشان ۲هزار سال عمر کرده و نه تنها فرسوده نشده بلکه موتور محرک اقتصادی و توسعۀ شهر شده است».

مطوف با بیان اینکه «چند رویکرد در بافت فرسوده وجود دارد که ما باید تکلیفمان را با آن‌ها روشن کنیم» اظهار داشت: «اگر رویکردمان این باشد که فرسودگی نتیجۀ محتوم بافت است، درست نیست، ما باید همراه با غافلۀ علمی دنیا حرکت کنیم که نگرش سیستمی را مطرح می‌کند یعنی فرسودگی به‌صورت سیستم است، اگر ما قبول کنیم که بافت‌های ما زنده هستند و سیستم‌هایی در حال کار است که وقتی جریان‌های تغذیه‌کننده اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی دچار آسیب می‌شوند، افرادی که در آنجا هستند دارای تشخص هستند بعد از تغییر، افراد حس می‌کنند دیگر آنجا جای آن‌ها نیست.

بنابراین نوسازی نباید به گونه‌ای باشد که مسائل اجتماعی در نظر گرفته شود».

وی افزود: «بنابراین رویکرد ما باید به بافت عوض شود و باید همه چیز به‌صورت شبکه و جریان دیده شود. برخورد موضعی بدون تفکر استراتژیک نتیجۀ خوبی نمی‌تواند داشته باشد همان‌گونه که تا کنون هم نتیجۀ خوبی نداشته است».
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.