اسکان نیوز گزارش می‌دهد:

اکوسیستم استان‌های شمالی نیازمند توجه ویژه مدیریت محیط زیست

اکوسیستم استان‌های شمالی نیازمند توجه ویژه مدیریت محیط زیست
نوشتن درباره مسائل محیط زیستی استان های شمالی از این حیث ضروری است که این استان ها را می توان پایتخت اکولوژی کشور برشمرد.
جمعه ۱۴ مهر ۱۳۹۶
ساعت ۱۵:۰۸
کد مطلب: ۵۰۸۱
Share
اسکان نيوز-الهه موسوی: اکوسیستم های متنوع خشک و آبی، جنگل های پهن برگ هیرکانی، تالاب های ساحلی و حیات وحش کم نظیر جانوری و در یک کلام تنوع زیستی غنی شرایطی خاص را در شمال ایران رقم زده است. این دارایی ویژه که اهرم حفظ حیات تمام کشور است به همان اندازه که اهمیت دارد نگاه و نگهداری ویژه ای را می طلبد. بر این اساس مدیریت این زیست بوم ها در استان های شمالی نیز بسیار مهم است و دولت ها باید نسبت به آن حساس بوده و مدیرانی توانمند را برای این جایگاه تعیین کننده، انتخاب کنند.

به گزارش اسکان نيوز، روز گذشته امیرعبدوس به عنوان مدیرکل حفاظت محیط زیست استان گلستان معرفی شد. او که مدیرکلی دفتر زیستگاه ها و مناطق و مدیرکلی محیط زیست استان گیلان را در کارنامه خود دارد در جایگاهی قرار گرفت که بسیار خطیر است.

جدا از اهمیت های اکوسیستمی گلستان، شرایط بغرنج این استان از چند منظر قابل بررسی است؛ به گونه ای که اگر مورد توجه قرار نگیرد و راه حلی برای آن اندیشیده و اجرایی نشود به بحران های اجتماعی و حتی سیاسی جدی تبدیل خواهد شد. این مشکلات را می توان در چند بخش عنوان بندی کرد:

نگاه توسعه ناپایدار دربزرگان استان

گلستان به عنوان یکی از استان های درگیر با بیکاری، مسوولان کشوری و استانی را واداشته تا در پی چاره برآیند. اما مشکل اینجاست که الگوی ذهنی توسعه ناپایدار، آسیب های جدی به اکوسستم های طبیعی این استان را موجب شده است. این الگوی ذهنی یکی از مهم ترین عواملی است که باعث شده اکوسیستم شکننده گلستان در معرض تخریب و دست اندازی قرار بگیرد. مسوولان استان گمان می کنند "توسعه گردشگری بی ضابطه" راهکار ماجراست وبرای حل بحران بیکار و فقر در استان باید آشوراده را توسعه بدهند و در آن هتل و تاسیسات بسازند؛ در جنگل های هیرکانی تله کابین برپا کنند و در ناهارخوران پارک آبی بزنند. همین تفکر در دهه های گذشته باعث ساخت "کارخانه سیمان" در دل جنگل و در جوار "نیلکوه" شده که امروز یکی از معظل های جدی استان است.

بحران آب و خشکسالی

شاید در نگاه نخست، بحران آب برای یک استان سرسبز خیلی منطقی نباشد. همه ما عادت کرده ایم که استان های شمالی را آباد و پرآب بدانیم. اما قرار گرفتن گلستان در مرزهای خشک داخلی و خارجی مثل استان سمنان، خراسان شمالی و کشور ترکمنستان این شرایط را دامن زده است.
بر اساس گزارش پهنه بندی خشکسالی که از سوی زارت نیرو تهیه می شود، گلستان یکی از استان های خشک کشور است و در چندسال اخیر همواره در لیست استان های دارای تنش آبی، خشکسالی شدید و خشکسالی بسیار شدید را در نقاط شرق و شمال شرق تجربه می کند.

بر اساس آخرین اظهارنظر مسوولان هواشناسی گلستان، وضعیت این استان در تابستان اخیر بسیار بغرنج بوده است. مدیرکل هواشناسی گلستان در اینباره گفته است:« میانگین بارش در ایستگاه های سینوپتیک استان در شهریور 96 برابر با 7.5 میلیمتر بوده است که نسبت به دوره آماری و سال قبل حدود 76درصد کاهش داشته است.»

همچنین میانگین رطوبت نسبی ایستگاه‌های سینوپتیک استان گلستان در شهریور ماه برابر 52 درصد است که کاهش 11درصدی نسبت به دوره آماری  و 7 درصدی نسبت به سال قبل داشته است. این ارقام، نسبت به متوسط بلندمدت به ترتیب 19 و 17 درصد کاهش را نشان می‌دهد.

از سوی دیگر بر اساس آمارها و گزارش های رسمی وزارت نیرو، طی چند سال اخیر، گلستان همواره در تنش شدید آبی و نیز استان های بی آب حضور داشته است و در سال 95 چهارمین استان کم آب کشور بوده است که یقینا با توجه به کاهش بارندگی در سال 96 این رقم نگران کننده تر می شود.

بحران کم آبی و خشکسالی تاکنون خسارت های بسیاری را بر بخش های مختلف استان وارد کرده و نیز می تواند در صورت ادامه، پیامدهای ناخوشایندی برای مناطق 4 گانه حفاظتی و تنوع زیستی کم نظیر این استان باشد.
 
خشکی تالاب ها و پدیده ریزگرد

نزدیک به 4 سال است که گلستان با پدیده ریزگرد به طور جدی مقابله می کند. قرار گرفتن در حاشیه مناطق خشک و بیابانی از یکسو و سدسازی بی رویه در ورودی رودخانه ها و تالاب های استان از دیگر سو این عامل را دامن زده است. مساله ریزگرد تا آنجا جدی است که مدیرکل مدیریت بحران استانداری گلستان بارها نسبت به آن، هشدار داده و آنرا نه یک جریان کوتاه مدت و پدیده فصلی که یک پدیده دائمی ذکر کرد که در گلستان در حال رخ نمودن است.

هر چند مسوولان اجرایی استان تا امروز تنها از این پدیده حرف زده اند و نسبت به آن واکنش های هشدار گونه نشان داده اند؛ اما سیاست های مقابله با آن در برنامه ریزی های استان، کمتر به چشم خورده است.

تقریبا نزدیک به سه سال از نخستین هشدارهای مدیرکل حفاظت محیط زیست گلستان درباره بروز پدیده ریزگرد در استان می گذرد و با این همه نه تنها استان در لیست استان های دارای ریزگرد قرار نگرفت که حتی اقدامات جدی و موثری نیز در سیاست گذاری های مسوولان استان اعم از سیاست های توسعه استان، برنامه های زیباسازی و فضای سبز شهری شهرداری و دیگر رویکردهای مدیران به چشم نخورده است؛ تا آنجا که با تمام هشدارها، بزرگترین هدف های مدیران استانی منتهی به رفع مشکل بیکاری آنهم در غالب استفاده نادرست از منابع طبیعی است.

پدیده زمین خواری و کوه خواری

شاید در آمارها پدیده زمین خواری در استان نسبت به دیگر استان های شمالی رشد کمتری را نشان می دهد، اما این استان که از سال 76 از مازندران جدا شده و به عنوان یک منطقه زیبا و ارزشمند جنگلی مستقل، شناخته شد توجه بسیاری از افراد متمول و صاحب قدرت اقتصادی و گاه سیاسی را به خود جلب کرد.

به گفته فرمانده انتظامی گلستان پرونده‌های برخورد با زمین‌خواری در پلیس آگاهی استان نسبت به سال گذشته رشد 82 درصدی را نشان می دهد. زمین خواری در اشکال مختلف در استان در حال افزایش است و سازمان های متولی مثل اداره کل منابع طبیعی قدرت مقابله با این زمین خواری ها را ندارند.

ویلاسازی در مناطق جنگلی ناهارخوران تا آنجا پیش رفت که فریاد دادستان کل کشور را در آورد و چندی پیش هشدار داد که نزدیک به 6 هزار ویلای غیرقانونی در عرصه های جنگلی ناهارخوران گرگان ساخته شده است. دادستان کل که در همایش معاونین حقوق عامه دادستان‌های مراکز استان‌ها در قم سخت می گفت با بیان اینکه اجرای قوانین، پشت سد تعارفات و توصیه‌های بی مورد متوقف شده تاکید کرد که متاسفانه جریانات سیاسی را هم می‌توان به این موانع اضافه کرد.

او نبود هماهنگی بین دستگاه‌های اجرایی، تبانی و ساخت و پاخت‌های پشت صحنه و تبعیض در برخورد با متخلفان را از مهمترین مشکلات پیش روی دستگاه قضایی و دستگاه‌های دولتی در اجرای قوانین و برخورد با تخلفات برشمرد و افزود: متاسفانه در برخی پرونده‌ها افرادی با توصیه‌ها و سفارش مانع اجرای قانون می‌شوند.
علاوه بر موارد فوق، تقاضاهای متعدد برای برداشت معادن، سوزاندن درخت های برخی عرصه ها به منظور تصرف، انواع اسناد جعلی برای لحاظ کردن زمین های تصرفی در "مستثنیات" ، تصرف های غیرقانونی برای دامداری و طرح های گردشگر با عنوان اشتغال و برخی دیگر از این مسائل را عنوان کرد.

سدسازی خطر جدی

اگر چه گلستان 14 سد در حال بهره برداری و تعدادی سد در دست مطالعه و در حال ساخت دارد اما مسوولان اجرایی آن، همچنان روش نخ نما شده و منسوخ "سدسازی" برای حل بحران سیل و نیز کم آبی را تجویز می کنند. تا آنجا که چندی پیش و در جریان سفر نوبخت به استان، استاندار گلستان گفت که برای مقابله با سیل و ذخیره آب، نیاز به 70 سد در سرمنشاء رودخانه های استان داریم. این در حالی بود که بر اساس آمارها بخش بزرگی از ظرفیت سدهای استان به دلیل کاهش شدید بارندگی در استان، خالی است. در همین حال وزیر نیرو در دولت یازدهم در دوره وزارتش بارها اعلام کرد که تئوری سدسازی با شکست مواجه شده است و سدسازی ها نتوانستند بحران آب را حل و نیاز آبی بخش کشاورزی را تامین کنند.

از سوی دیگر میزان تبخیر در گلستان به شدت در حال افزایش است و به یک معضل جدی در استان تبدیل شده است. بر اساس داده های رسمی اداره کل هواشناسی استان، میانگین تبخیر در ایستگاه‌های سینوپتیک استان در شهریور 96 برابر با 245.4 میلیمتر بوده که نسبت به دوره آماری و سال قبل حدود 19 درصد افزایش داشته است و حتی در برخی نقاط استان، به  42 و 31 درصد نسبت به دوره آماری افزایش داشته است.

سیل بحرانی دیرپا و دائمی

هیچکس گمان نمی کرد نخستین سیل گلستان که در سال 1378 در نوکنده رخ داد این همه ادامه دار و مساله ساز بشود؛ به طوری که استان را به عنوان مهم ترین استان درپیر بلایای طبیعی به شمار بیاورد. به جز معدودی کارشناسان محیط زیست که همان زمان هشدار تکرار سیل و بالا رفتن آمار تلفات آن را در گلستان دادند. البته کسی به آن هشدارها توجه نکرد؛ اما سیل همچنان تا امروز مهمان استان است. حالا دیگر در هر فصلی و با هر بارش نسبتا شدیدی گلستانی ها دلهره رخداد سیل را دارند. موضوع تا آنجا جدی شده که چند سالی است سیل مهمان شهرها و حتی مرکز استان شده و دیگر مختص ارتفاعات یا حاشیه رودخانه ها نیست.

دلیل رخداد سیل را نیز کارشناسان کاهش پوشش گیاهی جنگلی و مرتعی عنوان کرده و بارها و بارها نسبت به تخریب جنگل های بالادست هشدار داده اند. اگر چه باز هم بی توجهی به این پدیده در تمام سیاست گذاری های استانی و شهری به چشم می خورد. در این حال جنگل ها همچنان بریده می شوند؛ خاک همچنان فرسوده می شود و مراتع همچنان در معرض چرای بی رویه، تغییر کاربری و انواع دست اندازی ها قرار می گیرند.

آتش سوزی عرصه های جنگلی- مرتعی

آتش در گلستان همه ساله جنگل ها و مراتع گلستان را بیش از دیگر استان های شمالی درگیر می کند. شاید علت آن نیز همان تفاوت های اقلیمی که برشمردیم باشد؛ تفاوت های مانند بارش کمتر، تبخیر بیشتر. با این همه اما امکانات و تجهیزات مناسبی برای این معضل در استان وجود ندارد. هر بار که جنگلی آتش می گیرد بیل ها و شاخه ها به کار می افتند و محیط بان ها و جنگل بان ها و دیگر دستگاه ها در صدد خاموش کردن آتش جنگل می افتند. اما حتی یک هلی گوپتر برای اطفای حریق وجود ندارد و با طی مراحل اداری که اه جند روز طول می کشد باید از کمیته بحران کشور امکانات هوایی اجاره شود و خدا می داند که در این چند روز چندهزار هکتار جنگل می سوزد؟
 
پارک ملی گلستان

قدیمی ترین پارک ملی ایران و مهم ترین پارک ملی خاورمیانه در این استان قرار دادر؛ بدون اینکه امکانات لازم برای نگهداری از این پارک به محیط زیست استان اختصاص داده شود. این پارک که 69 گونه پستاندار، 150 گونه پرنده، 3 گونه دوزیست و 24 گونه خزندگان  شناسایی شده را در خود جای داده است و تعداد گونه‏های گیاهی آن، 1365 گونه است نیاز جدی به بودجه جداگانه و توجه ویژه برای نگهداری دارد. جانوران بزرگ پارک پلنگ، خرس، مرال، بز وحشی، شوکا و گراز و از پرندگان زیبای آن مانند هما، دال، عقاب، کبوتر جنگلی و انواع دارکوبها از گونه های کمیاب این پارک هستند که متاسفانه در ردیف های بودجه دولتی کمتر به چشم می آیند.

به نظر می رسد کار مدیران کل محیط زیست در استان گلستان بسیار دشوار است؛ کاری که تاکنون کمتر به آن از این زاویه نگاه شده است. بر این اساس مدیران این استان می تواند با اسنفاده از ظرفیت های کارشناسی و مشارکت نهادهای مدنی فعال در این حوزه، راهکارهای لازم برای کاهش میزان خسارت های زیست محیطی و شاخص های حفظ پایداری سرزمین را به کار بندد.
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.