تخصیص اعتبار تنها راه چاره و مقابله با ریزگرد خوزستان نیست

تعطیلی طرح نیشکر و"کشت زمستانه"تنها راه حل ریزگردها

تعطیلی طرح نیشکر و"کشت زمستانه"تنها راه حل ریزگردها
اوایل اسفندماه و همزمان با از سرگیری مذاکرات مجلس و رایزنی ها با دولت بر سر حل بحران "ریزگرد" خوزستان، نماینده دزفول، خبر از موفق نبودن طرح نهال کاری برای حل این معضل داد. پاپی‌زاده با بیان اینکه کاشت نهال در 19 هزارهکتار از اراضی کانون‌های فوق بحرانی در سال جاری هدف‌ گذاری شده بود گفت که « در حدود40 درصد از 5 هزارهکتار نهال کاشته شده در کانون های بحرانی ریزگرد خوزستان خشک شده‌اند.» این اظهارنظر که دور از ذهن نیز نبود یک نتیجه را به اذهان متبادر کرد : "درست مانند درمان بیماری ها، برای حل بحران های محیط زیست نیز باید ابتدا ریشه درد را شناسایی و سپس برای حل آن اقدام کرد و تامین بودجه برای حل بحران، به معنای حل آن مساله نیست."
سه شنبه ۲۲ اسفند ۱۳۹۶
ساعت ۱۵:۰۳
کد مطلب: ۹۲۷۶
Share
اسکان نيوز-الهه موسوی: مسعود قدک پور رییس بازنشسته مرکز تحقیقات کشاورزی دانشگاه شیراز در اینباره به سوال های اسکان نيوز پاسخ داده است. او تاکید می کند که تنها راه حل بحران ریزگرد خوزستان، تعطیلی کشت نیشکر و تغییر کاربری اراضی است که با مقدارمصرف آبی که اکنون صرف  کشت نیشکر در خوزستان می شود می توان با کشت های زمستانه در خوزستان سطح به مراتب بیشتری را به زیر کشت برد؛ اشتغال بیشتری ایجاد کرد؛ تالاب های خوزستان را از شر زه آب های آلوده نیشکر نجات داد؛ از آلودگی ناشی از سوزاندن مزارع نیشکر رهایی پیدا کرد و با آب مازاد ناشی از عدم کشت نیشکرو تامین حق آبه های زیست محیطی؛  تالاب های خوزستان احیا کرد.
 
مسعود قدک پور رییس مرکز تحقیقات کشاورزی دانشگاه شیراز با اشاره به مطلب بالا به اسکان گفت:« غالبا مهمترین واکنش نمایندگان مجلس، مقامات کشوری و یا مقامات استان ها برای مواجه و علاج بخشی هر بحرانی این است که بدون کمترین  توجه به  بررسی و مطالعه سوابق و شناسایی عوامل ایجاد کننده بحران، به نوعی دنبال پروژه های جدید؛ تخصیص اعتبارات از محل بودجه عمومی دولت و یا در اندیشه کسب سهمی از صندوق ذخیره ارزی می افتند و بدون توجه به عواقب احتمالی آن، عمل می کنند. در اصل، آنها دریافت و تخصیص بودجه را دستاوردی برای حفظ موقعیت خود در منصب سازمانی و یا فرصتی برای موفقیت در انتخابات بعدی می دانند. در حالی که در بسیاری موارد  در علاج بخشی یک  بحران  "تامین اعتبار" یا "تخصیص بودجه"، راهگشای عبور از بحران نیست و تنها مسکنی موقت است که نتیجه ای جز هدررفت بودجه ملی نخواهد داشت.»

او گفت:« بحران "ریزگرد" در خوزستان از این قسم بوده و ناشی از اجرای پروژه هایی است که طی چند دهه قبل در این استان به مرحله اجرا در آمده است. چگونه ممکن است بدون تصمیم گیری در مورد عواملی که موجب ظهور و بروز این بحران ها شده اند امیدوار باشیم با برداشت۱۵۰ میلیون دلار از صندوق ذخیره ارزی بر آنها غلبه کنیم؟!»
قدک پور تاکید کرد:« ساختار تصمیم گیری های ما در مواجه با بحران، دچار همه ملاحظات سیاسی، جناحی، منفعت طلبی های شخصی و گروهی است؛ همه ملاحظاتی را رعایت می کنیم ولی ملاحظات علمی، کارشناسی، اقتصادی و منافع ملی، حتی در آخرین اولویت های یک تصمیم قرار نمی گیرند. اکنون ۱۵۰ میلیون دلار از صندوق ذخیره ارزی برای مقابله با ریزگردها در خوزستان تخصیص یافته و تمام توجهات، صرف هزینه کردن این مبلغ شده؛ اما کوچکترین اعتنایی به پروژه هایی که عامل پیدایش ریزگردها در خوزستان  بوده اند نمی شود.

این رفتار مثل این است که بیماری از افزایش فشار خون؛ چربی خون؛ قند خون؛ اوره خون در رنج و عذاب است و طبیعی است که پزشک ضمن تجویز دارو،  او را از خوردن نمک،  غذاهای سرخ کردنی، مصرف گوشت و مصرف انواع مواد قندی باز می دارد؛ ولی بیمار از پزشک بخواهد در مقابل دریافت پول بیشتر وی را بدون پرهیز از مصرف غذاهای فوق،  معالجه کند؟!‌  اکنون نحوه درمان و علاج بخشی پدیده ریزگردها در خوزستان از حس و غرور داشتن پول و تخصیص اعتبار از صندوق ذخیره ارزی  تبعیت می کند و نه حذف عوامل ایجاد کننده بحران!»
 
نهال کاری های ناموفق

قدک پور با اشاره به اینکه این درختکاری ها و نهال کاری هایی که برای مقابله با ریزگردها  در حال انجام است و تنها یکسال از عمر آنها می گذرد در حال خشک شدن است گفت:« با توجه به اظهارات نماینده مردم شریف دزفول تا کنون در حدود 40 درصد این نهال کاری ها خشک شده اند. برای ما بدیهی است که یک بودجه ای می آید و خرج می شود؛ اما چیزی حل نخواهد شد. برای یک مقطع کوتاه، تعدادی پیمانکار جذب می شوند؛ یک اشتغال نیم بند مختصری ایجاد می شود؛ به نظر خودشان می آید که در رابطه با بحران، اقدامی انجام داده اند. جالب است که چند سال بعد باز هیچکس جوابگو نیست که این تصمیم اشتباه را چه کسی گرفته است! این یک دور باطل است که ادامه می یابد و قطعا جز هدررفت بودجه چیز دیگری را در پی ندارد.»

او درباره تامین بودجه ریزگردها گفت:« دور باطل بی سرانجام این است که برای حل بحران، پیش از اینکه سراغ شناسایی عوامل پیدایش بحران برویم به دنبال پول و تخصیص بودجه هستیم . من معتقدم که  مبلغ ۱۵۰ میلیون دلاری که برای مقابله با ریزگردها تخصیص یافته با تعهدی برای حل مسئله ریزگردها همراه نیست و حتی بخش کوچکی از مساله و بحران ریزگردها را حل نخواهد کرد. هیچکس در این مورد تعهدی نمی دهد و عمدتا جذب اعتبار، از حل بحران اهمیت بیشتری  در نزد مقامات پیدا کرده است.»
 
طرح نیشکر

رییس بازنشسته موسسه تحقیقات کشاورزی شیراز در ادامه گفت:« در تمام بحران های کشور همین روش برقرار است. مثلا می خواهند بحران آب سمنان را حل کنند، تامین اعتبار می کنند که آب از دریای خزر به آنجا ببرند. چون هم تامین اعتبار هنگفتی است؛ هم پیمانکارهای مختلفی مشغول کار می شوند و هم به تجربه سال های قبل می دانند که اگر طرح فوق، زیان آور بوده  و موجب بروز پدیده های مخرب زیست محیطی دیگری نیز در منطقه شد کسی مجبوریا ملزم  به پاسخگویی نمی شود. در رابطه با بحث ریزگردها نیز ما بارها، هم مکتوب و هم شفاهی گفته ایم که طرح نیشکر قطعا مغایر شرایط اقلیمی خوزستان است و اسنادی قوی در این باره وجود دارد. من نمی گویم اجرای این طرح عمدی یا خیانت بوده؛ ولی یک مقدار بسیار زیادی فشارهای شرکت های خارجی در ایران به طور مستقیم یا غیرمستقیم، باعث اجرایی شدن این طرح شده است. پروژه نیشکر در خوزستان حتی  بدون هرگونه مخالفتی، محکوم  به تعطیلی و تغییر کاربری است و به دلیل بحران آب و ناسازگاری طرح با شرایط اقلیمی منطقه، با توجه به جدی بودن بحران آب و تهدیدهای ناشی از آن؛ قطعا تعطیل خواهد شد و راهی جز تعطیلی نخواهد داشت؛ اما ما آنقدر مقاومت می کنیم و دیر تصمیم می گیریم  تا بالاترین میزان خسارت وارد شود، بعد ناگزیر شویم تعطیلش کنیم.»
 
نیشکر عامل اصلی ریزگرد

قدک پور تاکید کرد:« مساله پیدایش و بروز پدیده ریزگردها در خوزستان کاملا به "طرح توسعه نیشکر" ، "سدسازی" هایی که به استناد گزارشات صندوق توسعه نیشکر برای تحقق این پروژه بر روی رودخانه های خوزستان به اجرا در آمده و همچنین "طرح های انتقال آب" از سرچشمه های کارون، دز، کرخه و جراحی  پیوند ناگسستنی  دارد؛ ولی هیچ یک از نماینده های مجلس، آقای کلانتری رییس سازمان حفاظت محیط زیست و بسیاری دیگر از مقامات، اصلا مایل نیستند اسمی از این طرح بیاید؛ در صورتی که این طرح مستقیما عامل پیدایش پدیده خطرناک ریزگردها در خوزستان است.» 

او گفت:« فساد فقط اختلاس و دزدی از بیت المال نیست؛  وقتی هر روز شاهد آمارها و گزارشات دستکاری شده و دروغ هستیم؛  این فساد از هر فسادی خطرناک تر است. وقتی که مراکز تصمیم گیری و برنامه ریزی کشور  بر اساس آمارهای دستکاری شده و دروغین  برنامه ریزی کنند؛ خسارتش از اختلاس و دزدی از بیت المال سنگین تر است. اسنادی از مراکز دولتی وجود دارد که در اعداد منتشره  ظرف یک ماه فقط   28هزارهکتار اختلاف در اعلام سطح زیر کشت نیشکر در خوزستان وجود دارد؛  این در حالی است که امروز با عکس های ماهواره ای می توان مساحت هرقطعه ای  در هر منطقه ای از جهان را به دقت معلوم کرد. همچنین در مورد میزان آب مصرفی نیشکر در هر هکتار اختلاف آمارها گاهی تا ۶۰% می رسند؛ ارائه آمارهای دستکاری شده و غیر واقعی از هر فسادی در کشور؛ خطرناک تر است.»
 
رییس بازنشسته موسسه تحقیقات کشاورزی شیراز در ادامه گفت:« سابقه کشاورزی در مناطق جنوبی ایران تا ۵۰ سال پیش، فقط به "کشت های زمستانه" اختصاص داشت. تا قبل از تشکیل  وزارت نیرو، سازمان برنامه وبودجه و وزارت فلاحت (کشاورزی) و دخالت های آن ها در برنامه های کشاورزی مناطق جنوبی ایران، مصرف آب در تابستان فقط اختصاص و محدود به تامین نیاز آب نخلستان ها، باغات و سبزیجات بود؛ چیزی به عنوان سطوح زراعی تابستانه جز سطوح ناچیزی از کشت شلتوک، در مناطق جنوبی وجود نداشت. با تاسیس وزارت نیرو، سازمان برنامه و بودجه و وزارت کشاورزی و سپردن مطالعات منابع آب و خاک کشور خصوصاً در خوزستان به شرکت های مهندسین مشاور" موریسون نودسن " ؛ "شرکت توسعه و منابع D&R))  و " گروه دانشگاه هاروارد" مستقر در سازمان برنامه و بودجه با پا در میانی و نقش تعیین کننده ابوالحسن ابتهاج  در دهه ۳۰ و۴۰ ؛  به سرعت کشت های تابستانه و خصوصاً با تاکید بر کشت نیشکر در خوزستان توسعه یافت. 

  کشت  های تابستانه  و به طبع آن آبیاری در تابستان و تبخیر شدید؛  لطمات بسیار شدیدی به منابع خاک و منابع آبی خوزستان ایجاد کرد.  کسانی که با کشاورزی در خوزستان آشنا هستند می دانند که وقتی تبخیر بالاست  نمک از اعماق پائین تر به سطح زمین انتقال می یابد و روز به روز خاک اراضی کشت شده در کشت های تابستانه شورتر می شود. دخالت های نابه جای دولت ها  با تکیه بر گزارشات مهندسین مشاور امریکایی  در کشاورزی خوزستان  وتخصیص عمده  خوزستان به کشت های تابستانه ، موجب شد زهکشی در اراضی خوزستان بیش از هر منطقه ای از ایران گسترش یابد و این بار خوزستان با معضل حجم عظیمی از زه آب های شور و آلوده کشاورزی مواجه شده این زهکش ها  رطوبت را از خاک گرفتند و زه آب های خروجی آنها  تالاب ها و رودخانه ها را شور کردند.»
 
شهامت اقرار اشتباه

قدک پور هشدار داد:« در هر دو صورت نتیجه نابودی است. متاسفانه هیچکس در بیان اشتباهات گذشته شهامت برخورد را ندارد و صرفا به دنبال جذب بودجه هستند. متاسفانه بعد از گذشت حدود ۴ دهه از انقلاب؛ هنوز مخالفت و انتقاد از عملکرد  شرکت های مهندسین مشاور امریکایی در ایران با محدودیت و ممانعت هایی روبرو می شود.

این محدودیت به گونه ای است که علی رغم آگاهی از وضعیت محدود منابع ارزی کشور، طرح های اشتباه مهندسین مشاور امریکایی در امان از هر گونه بازنگری هستند و مسئولین به جای شهامت در بازنگری طرح های ویرانگر گذشته،  تمام توجه خود را معطوف به سهم خواهی از صندوق ذخیره ارزی می کنند. مگر صندوق ذخیره ارزی ما چقدر است؟ ما نسبت به کشورهای دیگر منطقه جنوب خلیج فارس ذخیره ارزی چندانی نداریم. الان داریم این بودجه را  نیز تلف می کنیم. یعنی واقعا احساس مسوولیت در قبالش وجود ندارد و ما داریم این ها را تلف و نابود می کنیم. نه در مقابل منابع مالی مان احساس مسوولیت داریم و نه منابع طبیعی مان.»
 
تغییر کاربری اراضی تنها راه باقی مانده

قدک پور یکی از مهمترین  راه های  مقابله با ریزگردها در خوزستان را قطعاً تعطیلی و تغییر کاربری اراضی زیر کشت نیشکر عنوان می کند و می گوید:« اراضی کشت نیشکر در خوزستان باید تغییر کاربری بدهند.  در روز 12 اسفندماه سال ۱۳۷۰، از سوی 3 تن از اساتید صاحب نظر و قدیمی این حوزه، "پروفسوور صدقی" ، " پروفسورعلی کاشانی" و "دکتر فریدون کاوه" طرح جامع  توسعه کشت های زمستانه در خوزستان، برای بهره برداری از همین زمین های نیشکر که آنزمان هنوز کشت نشده بود آماده و به صورت  طرحی مشترک  به رییس جمهور وقت ارائه شد.

اگر آن طرح را اجرا کنیم و اراضی نیشکر را تغییر کاربری بدهیم نه تنها کشاورزان کنونی بیکار نمی شوند بلکه تعداد بیشتری از افراد مشغول کار می شوند. با مقدارمصرف آبی که اکنون صرف  کشت نیشکر در خوزستان می شود  می توان با کشت های زمستانه در خوزستان سطح به مراتب بیشتری را به زیر کشت برد؛ اشتغال بیشتری ایجاد کرد؛ تالاب های خوزستان را از شر زه آب های آلوده نیشکر نجات داد؛ از آلودگی ناشی از سوزاندن مزارع نیشکر رهایی پیدا کرد و با آب مازاد ناشی از عدم کشت نیشکرو تامین حق آبه های زیست محیطی؛  تالاب های خوزستان احیا کرد.

ضمن اینکه فراموش نکنیم پدیده ریزگردها و بحران آب درخوزستان در حال تبدیل شدن به یک تهدید برای منافع و امنیت ملی است؛ لذا مقابله با این موضوع حائز اهمیتی فراتر از بحث اشتغال تعداد محدودی در یک پروژه را داراست.»

او تاکید کرد:« تا زمانی که ما جرات نداشته باشیم برنامه های گذشته را نقد کنیم، تخصیص هر اعتبار مالی، ادامه دادن همان روند اشتباهات  گذشته است. متاسفانه  مراکز حساسی مانند "مرکز بررسی های استراتژیک" که وظیفه شان مطالعات استراتژیک و بررسی و بازنگری برنامه توسعه اقتصادی- اجتماعی  و یا "سند چشم انداز افق  1404 " است توجه چندانی به وظیفه خود ندارند.  بسیاری از بحران های امروز نیز ناشی از اشتباهات و ضعف هایی است که در این برنامه ها وجود داشته و تا مورد بازبینی و تغییر رویکرد قرار نگیرند با بودجه هایی چند برابر بودجه موجود نیز مشکل ریزگرد خوزستان حل نخواهد شد.»
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 
 

  • دیدگاه های ارسال شده توسط شما، پس از تایید توسط “اسکان نیوز” در سایت منتشر خواهد شد.
  • پیام هایی که حاوی تهمت یا افترا باشد منتشر نخواهد شد.
  • پیام هایی که به غیر از زبان فارسی یا غیرمرتبط باشد منتشر نخواهد شد.